Een lagere school heeft een kind met een vermoeden van autismespectrumstoornis indirect gediscrimineerd door de procedure tot definitieve uitsluiting op te starten

Situatie 

De indiener van de klacht heeft de klacht ingediend als wettelijk vertegenwoordiger van zijn minderjarige dochter. Zijn dochter was vijf jaar op het ogenblik van de feiten en er is bij haar een vermoeden van autismespectrumstoornis.  Zij ging toen, in het schooljaar 2024-2025, naar het eerste leerjaar in de gemeentelijke bassischool Triangel Strijtem.

In de loop van september 2024 vonden een aantal incidenten plaats in haar klas in het eerste leerjaar. Op 11 oktober 2024 deelde de school aan de ouders mee dat de leerlinge tijdelijk niet meer naar school mocht komen, na een beslissing van de klassenraad van 10 oktober 2024. 

Op 17 oktober 2024 deelde de school aan de ouders mee dat de leerlinge preventief geschorst werd, met terugwerkende kracht vanaf 11 oktober 2024.

Op 21 oktober 2024 vond een overleg plaats tussen de school, de ouders, het schoolbestuur, het CLB, de leerondersteuner en een vertegenwoordiger van het Steunpunt voor Inclusie. Tijdens dit overleg lichtte de school de preventieve schorsing en de mogelijke tuchtmaatregelen toe. De school gaf ook aan het voor haar niet duidelijk was welke bijkomende maatregelen nieuwe crisissen zouden kunnen vermijden.

Op 24 oktober 2024 sprak de klassenraad de intentie uit om over te gaan tot definitieve uitsluiting van de leerlinge. Op 25 oktober 2024 deelde de school deze intentie mee aan de ouders.

Op 7 november 2024 lieten de ouders aan de school weten dat zij hun dochter hadden ingeschreven in een andere school. Hierop nam de school afstand van de intentie om over te gaan tot definitieve uitsluiting.

Beoordeling door de Geschillenkamer

De kern van de klacht gaat over de snelheid waarmee aan de dochter van de indiener van de klacht een tuchtsanctie werd opgelegd en over de impact van deze sanctie, die meteen de zwaarste was die kon genomen worden (definitieve uitsluiting).

Het valt op dat er een voorgeschiedenis is van zorgnoden en kleine of grotere incidenten. De indiener van de klacht beweert niet dat de school geweigerd zou hebben om zijn dochter redelijke aanpassingen toe te staan. Uit het feitenrelaas blijkt inderdaad dat de school inspanningen geleverd heeft om, ten minste voor een deel, tegemoet te komen aan de bijzondere zorgnoden. De indiener van de klacht en zijn vrouw hebben weliswaar aangegeven deze inspanningen te appreciëren, maar zij hebben wel het gevoel dat de school heel snel een voorkeur liet blijken voor één bepaalde maatregel (de namiddag doorbrengen in de derde kleuterklas) en daarbij niet daadwerkelijk en onbevangen alternatieve maatregelen onderzocht.

De Geschillenkamer stelt evenwel vast dat gekozen wordt voor de meest verregaande maatregel, namelijk de definitieve uitsluiting, en dit slechts na anderhalve maand les. De motieven die de school naar voren brengt zoals haar kleinschaligheid, het gebrek aan mensen en middelen, de zorg om andere leerlingen zijn zeer zeker relevant, maar de Geschillenkamer moet vaststellen dat er in de argumentatie van de school weinig of geen concretisering is van alle risico’s. Het valt ook op dat het CLB een negatief advies uitbracht over het voornemen tot definitieve uitsluiting. Dit werd evenwel niet gebruikt om minder verregaande alternatieven te onderzoeken. 

Oordeel

Om die redenen oordeelt de Geschillenkamer dat er sprake is van indirecte discriminatie op grond van handicap en gezondheidstoestand overeenkomstig het Gelijkekansendecreet.

De Geschillenkamer, samengesteld uit voorzitter Stijn Smet, bijzitter Line Hellemans en bijzitter Koen Lemmens, en bijgestaan door griffier Dorien Geeroms, spreekt het volgende oordeel uit:

Procedure

De Geschillenkamer heeft de klacht ontvangen op 13 november 2025.

De fase van het uitwisselen van standpunten en overtuigingsstukken werd afgerond op 8 april 2026. 

De Geschillenkamer ontving volgende stukken: 

• het standpunt van de verweerster van 9 februari 2026
• het antwoord van de indiener van de klacht van 10 maart 2026
• het antwoord van de verweerster van 8 april 2026.

De Geschillenkamer behandelde de zaak tijdens een hoorzitting op 7 mei 2026. De indiener van de klacht was aanwezig met zijn echtgenote en werd bijgestaan door advocaat M. Van den Abeele. De verweerster werd vertegenwoordigd door een personeelslid van de gemeente en werd bijgestaan door advocaat J. Swerts. 

De Geschillenkamer ontvangt een klacht pas nadat een poging tot bemiddeling is doorlopen bij de afdeling Eerstelijnsdienst en Bemiddeling van het Vlaams Mensenrechteninstituut. Vanwege de vertrouwelijkheid van de bemiddeling mag de Geschillenkamer niet geïnformeerd worden over wat er zich tijdens de bemiddeling heeft afgespeeld. 

De Geschillenkamer beslist om de stukken uit het dossier die inhoudelijk over de bemiddelingspoging gaan te weren (stuk 3 bij het standpunt van de verweerster en stuk 3 bij het antwoord van de verweerster). Dit wil zeggen dat de Geschillenkamer met deze stukken geen rekening houdt bij haar beoordeling.

Feiten

De indiener van de klacht heeft de klacht ingediend als wettelijk vertegenwoordiger van zijn minderjarige dochter. Zijn dochter was vijf jaar op het ogenblik van de feiten. Zij ging toen, in het schooljaar 2024-2025, naar het eerste leerjaar in de gemeentelijke bassischool Triangel Strijtem, de verweerster. In het schooljaar daarvoor volgde ze kleuteronderwijs in een andere school.

Bij de start van het schooljaar vond een overleg plaats tussen de school, de ouders, de zorgcoördinator en de leerondersteuner. Op dat overleg werd besloten dat de leerlinge tot aan de herfstvakantie alleen in de voormiddagen naar de klas van het eerste leerjaar zou gaan en de namiddagen zou doorbrengen in de derde kleuterklas. Deze beslissing was bedoeld om prikkels en stress te verminderen, zodat ze op haar ritme zou kunnen wennen aan de nieuwe school en de structuur van het eerste leerjaar.

In de loop van september 2024 vonden een aantal incidenten plaats in haar klas in het eerste leerjaar. De leerlinge reageerde daarbij op elementen die voor haar onverwacht waren. De school en de indiener van de klacht verwijzen voornamelijk naar een incident waarbij de leerkracht tijdens een toets mappen plaatste tussen de leerlingen, waarop de leerlinge reageerde door de mappen om te duwen en te roepen. De indiener van de klacht omschrijft dit als een meltdown, de school als een crisis.

Op 20 september 2024 vond een nieuw overleg plaats tussen de school, de ouders, de zorgcoördinator, de klastitularis, het leersteuncentrum en het CLB. Tijdens dat overleg werd besloten dat de leerlinge nog een tijd langer de namiddagen in de kleuterklas zou volgen. 

In de daaropvolgende weken deden zich opnieuw incidenten voor, schijnbaar als gevolg van prikkels waarop de leerlinge reageerde. Zowel de indiener van de klacht als de school verwijzen in het bijzonder naar een incident op 9 oktober 2024. Daarbij zou de leerlinge in haar broek hebben geplast, door de leerkracht uitgedeelde materialen hebben verscheurd, en de leerkracht in haar arm hebben genepen. 

Op 11 oktober 2024 deelde de school aan de ouders mee dat de leerlinge tijdelijk niet meer naar school mocht komen, na een beslissing van de klassenraad van 10 oktober 2024. 

Op 17 oktober 2024 deelde de school aan de ouders mee dat de leerlinge preventief geschorst werd, met terugwerkende kracht vanaf 11 oktober 2024.

Op 21 oktober 2024 vond een overleg plaats tussen de school, de ouders, het schoolbestuur, het CLB, de leerondersteuner en een vertegenwoordiger van het Steunpunt voor Inclusie. Tijdens dit overleg lichtte de school de preventieve schorsing en de mogelijke tuchtmaatregelen toe. De school gaf ook aan het voor haar niet duidelijk was welke bijkomende maatregelen nieuwe crisissen zouden kunnen vermijden. 

Op 24 oktober 2024 sprak de klassenraad de intentie uit om over te gaan tot definitieve uitsluiting van de leerlinge. Op 25 oktober 2024 deelde de school deze intentie mee aan de ouders.

Op 7 november 2024 lieten de ouders aan de school weten dat zij hun dochter hadden ingeschreven in een andere school. Hierop nam de school afstand van de intentie om over te gaan tot definitieve uitsluiting.

Standpunten partijen

Beoordeling door de Geschillenkamer 

De kern van de klacht gaat over de snelheid waarmee aan de dochter van de indiener van de klacht een tuchtsanctie werd opgelegd en over de impact van deze sanctie, die meteen de zwaarste was die kon genomen worden (definitieve uitsluiting).

De Geschillenkamer heeft daarom besloten de klacht, die over het opleggen van een sanctie gaat, te benaderen vanuit het perspectief van indirecte discriminatie op grond van handicap. Daarbij overweegt de Geschillenkamer dat wat echt aan de orde is de vraag is of, bij het opleggen van de tuchtrechtelijke sanctie, de school voldoende rekening gehouden heeft met de specifieke situatie en noden van de dochter van de indiener van de klacht.

I. Indirecte discriminatie op grond van handicap 

A. Algemene beginselen

Een indirecte discriminatie op grond van handicap vindt plaats wanneer: 

• een op het eerste gezicht neutrale praktijk;
• personen met dit beschermd kenmerk in vergelijking met andere personen kan benadelen;
• tenzij die praktijk objectief wordt gerechtvaardigd. Dit is het geval wanneer de praktijk een legitiem doel nastreeft en de middelen om dit doel te bereiken passend en noodzakelijk zijn.[1] Een praktijk die personen met een handicap benadeelt, is niet noodzakelijk wanneer de discriminerende impact kan worden vermeden door redelijke aanpassingen.[2] Als aan die voorwaarden is voldaan, moet ten slotte een afweging worden gemaakt tussen het nadeel voor personen met een of meer beschermde kenmerken en het belang van het nagestreefde doel (evenredigheid in de strikte zin).

De Geschillenkamer onderzoekt in twee stappen of een discriminatie bewezen is. De eerste stap is vervuld als de indiener van de klacht feiten aanvoert die het bestaan van een discriminatie kunnen doen vermoeden. Als de indiener van de klacht een vermoeden van discriminatie aanvoert, moet de verweerster vervolgens (in de tweede stap) bewijzen dat er geen sprake is van een discriminatie. De verweerster kan dit doen door het vermoeden van discriminatie te weerleggen of door de benadelende praktijk te rechtvaardigen.[3]

B. Toepassing

In deze zaak stelt de Geschillenkamer vast dat verweerster een ogenschijnlijk neutrale maatregel nam, zijnde een tuchtsanctie naar aanleiding van een feit dat als tuchtrechtelijk sanctioneerbaar gedrag op te vatten is, maar die nadelig kan uitwerken voor mensen met een (vermoeden van) handicap. Het is niet zo dat de maatregel daardoor per definitie niet genomen kan worden, maar het zal in dergelijke gevallen wel nodig zijn om na te gaan of onderzocht is of de discriminerende impact vermeden of beperkt kon worden door redelijke aanpassingen.

Redelijke aanpassingen zijn aanpassingen waarop een persoon met een handicap recht heeft om te verzekeren dat die ten volle, daadwerkelijk en op voet van gelijkheid kan participeren in de samenleving. Die aanpassingen moeten obstakels voor een gelijkwaardige participatie voor de persoon met een handicap wegnemen. Een gevraagde aanpassing is dus een redelijke aanpassing als die er inderdaad voor kan zorgen dat de persoon met handicap op gelijkwaardige manier kan deelnemen aan bijvoorbeeld het onderwijs.

Een aanpassing is redelijk als ze ervoor kan zorgen dat de persoon met een handicap gelijkwaardig kan deelnemen in de samenleving. De aanpassing moet, met andere woorden, haar doel bereiken en afgestemd zijn op de behoeften van de persoon met een handicap. De redelijkheid van een aanpassing verwijst dus naar de relevantie, geschiktheid en doeltreffendheid van de aanpassing voor de persoon met een handicap.[4]Redelijke aanpassingen in het onderwijs worden afgestemd op de individuele noden van de persoon met een handicap en kunnen onder andere betrekking hebben op het curriculum, de organisatie van het onderwijs, de vorm van lesmateriaal, de infrastructuur van de onderwijsinstelling en de evaluatievormen.[5]

Een gevraagde redelijke aanpassing kan alleen worden geweigerd als ze een onevenredige belasting zou betekenen voor degene die de aanpassing moet doen. Dit concept van een onevenredige belasting lijnt af tot waar redelijke aanpassingen moeten worden geboden.[6] Hierbij wordt de impact van de redelijke aanpassing voor degene die haar moet doorvoeren en voor de ruimere omgeving bekeken in het licht van het doel van de aanpassing (de gelijkwaardige participatie voor de persoon met de handicap). Relevante factoren bij deze afweging zijn onder meer: de financiële en organisatorische impact van de aanpassing, de haalbaarheid van de aanpassing, de aanwezigheid van voor de hand liggende of wettelijk verplichte normen en de positieve of negatieve impact op anderen in de omgeving.[7]

In deze klacht valt op dat er een voorgeschiedenis is van zorgnoden en kleine of grotere incidenten. De indiener van de klacht beweert niet dat de school geweigerd zou hebben om zijn dochter redelijke aanpassingen toe te staan. Uit het feitenrelaas en de stukken blijkt inderdaad dat de school inspanningen geleverd heeft om, ten minste voor een deel, tegemoet te komen aan de bijzondere zorgnoden. De indiener van de klacht en zijn vrouw hebben weliswaar aangegeven deze inspanningen te appreciëren, maar zij hebben wel het gevoel dat de school heel snel een voorkeur liet blijken voor één bepaalde maatregel (de namiddag doorbrengen in de derde kleuterklas) en daarbij niet daadwerkelijk en onbevangen alternatieve maatregelen onderzocht. De indiener van de klacht heeft daarbij bovendien de indruk dat de school zich erg snel verschool achter haar kleinschaligheid, het gebrek aan mensen en middelen, en dat ze de problematiek van zijn dochter uitvergrootte.

Dat verwijt komt ook terug met betrekking tot de tuchtprocedure. De partijen zijn het kennelijk niet eens over de kwalificatie van het problematisch gedrag van de dochter van de indiener van de klacht op 9 oktober 2024. De school stelt het voor als een grote crisis, de indiener van de klacht meent dat de feiten erg opgeklopt worden.

De Geschillenkamer stelt niettemin vast dat de tuchtsanctie genomen werd naar aanleiding van “het tuchtfeit”, zijnde het incident van 9 oktober 2024. De school argumenteert dat dit incident zo ernstig was dat het verder onderwijs van de dochter in de school onmogelijk maakte. De school stelt daarbij dat het welzijn van de andere kinderen in gevaar kwam, het leerproject niet gerealiseerd kon worden, en de waardigheid van de leerkracht aangetast was.

De Geschillenkamer stelt evenwel vast dat gekozen werd voor de meest verregaande maatregel, namelijk de definitieve uitsluiting, en dit slechts na anderhalve maand les. De motieven die de school naar voren brengt zijn zeer zeker legitiem, maar de Geschillenkamer moet vaststellen dat er in de argumentatie van de school weinig of geen concretisering is van alle risico’s. Het valt ook op dat het CLB een negatief advies uitbracht over het voornemen tot definitieve uitsluiting. Verweerster gebruikte dit evenwel niet om minder verregaande alternatieven te onderzoeken.

De Geschillenkamer heeft ook vragen bij de snelle timing. Uit het zorgdossier blijkt dat er in de maand september 2024 duidelijk een zorgnood is bij de leerlinge, maar het dossier geeft niet aan dat het volgen van de lessen onmogelijk is. De conclusie van de bijeenkomst van 20 september 2024, waarop de zorgcoördinator, de klastitularis, de ouders, een vertegenwoordiger van het CLB en van de directe en twee vertegenwoordigers van het leersteuncentrum aanwezig waren, luidde:

“De situatie vraagt om een zorgvuldige balans tussen rust en cognitieve uitdaging voor de leerling. De aanpak zal moeten worden afgestemd op haar individuele behoeften, met ondersteuning bij het begrijpen van instructies en het vinden van een rustige werkomgeving.”[8]

Een vervolgvergadering op 4 oktober 2024 bevestigde dat de aanwezigheid van de leerlinge in de klas op een aantal punten functioneerde, maar dat er nog andere werkpunten waren. Alleszins werd niet aangestipt dat de situatie onmogelijk was (geworden). 

Het valt dan ook op dat een week later, op 10 oktober 2024, een voorlopige maatregel genomen werd (preventieve schorsing, die slechts nadien, op 17 oktober 2024, als zodanig geformaliseerd werd, om de rust te handhaven, naar aanleiding van de gedragsmoeilijkheden van de dochter van de indiener van de klacht. Er werd in de klassenraad immers vastgesteld dat de redelijke aanpassingen waarvan de leerlinge genoot hun doel misten en de draagkracht van de school te boven gingen.

Op 21 oktober 2024 werd vervolgens tijdens een nieuwe klassenraad bekeken wat de mogelijke opties waren om uit de impasse te geraken. De ouders van de leerlinge vroegen meer tijd om haar te laten aanpassen en het CLB wilde onderzoeken of er nog mogelijkheden waren binnen fase 2 van het zorgcontinuüm. De school was echter erg overtuigd van de noodzaak om over te stappen naar fase 3 van het zorgcontinuüm, waardoor de leerlinge niet langer het gemeenschappelijk curriculum in de school kon volgen.

Op 24 oktober 2024 werd dan beslist de procedure voor definitieve uitsluiting op te starten.

De Geschillenkamer stelt vast dat de school ongetwijfeld voor belangrijke uitdagingen stond door de aanwezigheid van de dochter van de indiener van de klacht. Er is zeker waardering voor de inspanningen die aanvankelijk gedaan werden om tegemoet te komen aan de noden van de leerlinge. Het beeld ontstaat niettemin dat er zich gedurende de maand september een aantal problemen voordeden, die duidelijk maakten dat er wellicht bijkomende en andere aanpassingen nodig waren. Het CLB en de ouders wensten nog graag die mogelijkheden uit te zoeken. Het laat zich aanzien dat de school, ook al omdat de klastitularis het kennelijk bijzonder zwaar had met de situatie en zij verder als kleinschalige instelling slechts over beperkte middelen beschikt, niet erg bereid was om nog alternatieven te verkennen, en daarom koos voor een drastische oplossing.

In het licht van die gegevens, is de Geschillenkamer van oordeel dat verweerster te vanzelfsprekend berustte in de gedachte dat geen enkele andere mogelijkheid dan de definitieve verwijdering van de leerlinge uit de school een oplossing kon zijn. Daarbij werd onvoldoende rekening gehouden met de jonge leeftijd van het kind, de erg korte periode tussen het begin van het schooljaar en de beslissing tot definitieve verwijdering, de wensen van de ouders en de opmerkingen van het CLB. Op die manier staat het voor de Geschillenkamer vast dat de objectieve rechtvaardiging voor de sanctie niet voldoet aan de voorwaarden van het Gelijkekansendecreet, aangezien onvoldoende is nagegaan of minder verregaande maatregelen daadwerkelijk aangewend konden worden om de vooropgestelde doelen (realiseren pedagogisch project, borgen veiligheid medeleerlingen en leerkracht, leerprogressie van leerlingen bewerkstelligen) te bereiken.

Oordeel van de Geschillenkamer

Om die redenen oordeelt de Geschillenkamer dat er sprake is van indirecte discriminatie op grond van handicap en gezondheidstoestand overeenkomstig het Gelijkekansendecreet.

Aanbevelingen van de Geschillenkamer 

De Geschillenkamer beveelt verweerster aan, als structurele maatregel, om bij het aanwenden van redelijke aanpassingen als rechtvaardigingsgrond om een mogelijke (in)directe discriminatie af te wenden steeds alle mogelijke alternatieven zorgvuldig af te wegen alvorens een maatregel te nemen. 

In het verlengde daarvan beveelt de Geschillenkamer ook aan om bij het nemen van tuchtmaatregelen steeds voldoende oog te hebben voor de specifieke omstandigheden van kinderen met een handicap of specifieke gezondsheidskenmerken en niet meteen te kiezen voor de meest verregaande sanctie.