Overbevolking en personeelstekort zetten mensenrechten in Belgische gevangenissen onder druk

Het Europees Comité ter voorkoming van tortuur en onmenselijke of vernederende behandeling of bestraffing (CPT) publiceerde op 7 september zijn rapport over het bezoek aan België. In mei 2025 bezocht de delegatie onder meer vijf gevangenissen in Brussel, Vlaanderen en Wallonië, en de forensisch-psychiatrische centra in Antwerpen en Gent.

Volgens het CPT zijn de detentieomstandigheden sinds het vorige bezoek in 2017 aanzienlijk verslechterd. Ondanks maatregelen om de overbevolking te beperken, blijft het aantal gedetineerden alsook het aantal personen dat op de grond slaapt stijgen. Die structurele overbevolking heeft ernstige gevolgen voor zowel gedetineerden als personeel. Ze leidt onder meer tot slechtere detentie- en arbeidsomstandigheden, met problemen op vlak van hygiëne en privacy, meer spanningen en moeilijkere toegang tot gezondheidszorg, psychosociale ondersteuning, activiteiten en rechtszittingen.

Het CPT wijst ook op het aanhoudende personeelstekort. Daardoor ontstaan lange wachttijden, worden verplaatsingen of activiteiten geregeld geannuleerd en missen zij medische consultaties en rechtszittingen. Dit belemmert ook het opbouwen van relaties tussen personeel en gedetineerden en bemoeilijkt de voorbereiding op re-integratie. Bovendien draagt het bij tot een onveiligere omgeving.

Het CPT waarschuwt in zijn communicatie dat deze omstandigheden gedetineerden kunnen blootstellen aan onmenselijke of vernederende behandeling en tegelijk het bredere strafrechtsysteem onder druk zetten. Het Comité ontving bovendien meer meldingen van fysieke mishandeling en verbaal geweld, zowel onderling tussen gedetineerden en geïnterneerden als door personeel.

Ook de gezondheidszorg vertoont volgens het CPT verschillende tekortkomingen. Het Comité herhaalt dat personen met ernstige psychische aandoeningen niet in een gewone gevangenisomgeving mogen verblijven. Het bekritiseert daarom dat het aantal geïnterneerden in gevangenissen blijft stijgen, terwijl zij daar geen gepaste zorg krijgen en er geen aangepast dagprogramma is met zinvolle therapeutische, recreatieve en werkgerelateerde activiteiten. Het CPT vraagt daarnaast meer opleiding voor personeel dat met deze doelgroep werkt en een gestructureerd activiteitenaanbod voor alle geïnterneerden.

Het CPT vaardigt tal van aanbevelingen inzake detentie uit aan de Belgische staat om onmenselijke behandeling te vermijden of te beëindigen. Voor personen in de forensisch-psychiatrische centra verwacht het CPT bijkomende inspanningen om gedwongen behandeling te reguleren en om effectieve klachtenprocedures gericht op bemiddeling te verzekeren.