Dienst Ondersteuningsplan Vlaams-Brabant en Brussel discrimineert door redelijke aanpassingen te weigeren voor een student die met een blindengeleidehond stage wilt lopen

Situatie 

De indienster van de klacht heeft een visuele beperking, waardoor ze een zeer beperkt zicht heeft. In het kader van een graduaatsopleiding maatschappelijk werk volgde ze een stage bij de Dienst Ondersteuningsplan Vlaams-Brabant en Brussel (DOP). DOP is een organisatie die concrete ondersteuningsnoden in kaart brengt voor personen met een (vermoeden van) handicap. Tijdens de stage kwam de indienster van de klacht in contact met cliënten van DOP. DOP maakte voor het goede verloop van de stage een aantal aanpassingen in functie van de visuele beperking van de indienster van de klacht. 

In de loop van de stage meldde de verweerder dat er een aantal vragen en bezorgdheden waren gerezen rond de verderzetting van de stage nadat een blindengeleidehond aan de indienster van de klacht was toegewezen, die altijd bij haar zou moeten blijven, ook tijdens de huisbezoeken bij cliënten van DOP. Daarbij kreeg de indienster van de klacht de boodschap dat de blindengeleidehond niet aanwezig zou kunnen zijn bij de huisbezoeken. Zij begreep uit dit gesprek dat het niet mogelijk was dat de blindengeleidehond haar volwaardig kon begeleiden tijdens de stage. Zij liet daarop weten dat zij de stage zou stopzetten. 

Beoordeling door de Geschillenkamer

De Geschillenkamer moet in deze zaak onderzoeken of er sprake is van een weigering van redelijke aanpassingen voor personen met een visuele handicap in de zin van het Gelijkekansendecreet en het Decreet evenredige participatie op de arbeidsmarkt. De graduaatsopleiding maatschappelijk werk die de indienster van de klacht volgt aan de UCLL is een beroepsopleiding in de zin van het Decreet evenredige participatie op de arbeidsmarkt. Hierdoor is dit decreet van toepassing, samen met het Gelijkekansendecreet. 

De Geschillenkamer stelt vast dat haar visuele beperking de indienster van de klacht verhindert om zelfstandig naar haar stage te gaan en dat ze dus een beperking ervaart in haar gelijkwaardige participatie in de samenleving. De Geschillenkamer stelt ook vast dat de aanwezigheid van een blindengeleidehond voor de indienster van de klacht, als persoon met een ernstige visuele beperking, kan bijdragen aan het wegnemen van de obstakels die zij ervaarde tijdens de stage. Blindengeleidehonden geven aan personen met een visuele beperking zoals de indienster van de klacht de mogelijkheid om zich veilig, snel en zelfstandig te verplaatsen. 

De Geschillenkamer is van oordeel dat DOP niet heeft aangetoond dat de gevraagde aanpassing een onevenredige belasting zou betekenen voor haar. DOP toont niet aan dat de problemen die zouden ontstaan door de allergieën van één van de stagebegeleiders, voldoende ernstig zijn om het vervoer van de blindengeleidehond onmogelijk te maken. DOP heeft niet gezocht naar eventuele alternatieven of hulpmiddelen die aan dit probleem zouden verhelpen, al dan niet met begeleiding of assistentie van de blindengeleidehondenschool, en in dialoog met de indienster van de klacht. Ook rond de organisatorische problemen die zouden ontstaan bij de huisbezoeken heeft DOP onvoldoende aangetoond dat er werd onderzocht op welke manier hier al dan niet aan kon worden tegemoetgekomen. 

Oordeel

Om die redenen oordeelt de Geschillenkamer dat er sprake is van een ongerechtvaardigde weigering van een redelijke aanpassing en dus van discriminatie op grond van handicap overeenkomstig het Decreet evenredige participatie op de arbeidsmarkt en het Gelijkekansendecreet.

Aanbevelingen

Om de vastgestelde discriminatie te beëindigen, beveelt de Geschillenkamer DOP aan:

• als structurele maatregel, om haar beleid over de toegang tot stages voor studenten met een blindengeleidehond aan te passen, en de nodige maatregelen te nemen om de aanwezigheid van een blindengeleidehond bij het uitvoeren van huisbezoeken bij cliënteel te vergemakkelijken en te ondersteunen.

De Geschillenkamer, samengesteld uit voorzitter Yves Thiery, bijzitter Sarah Lambrecht en bijzitter Koen Lemmens, en bijgestaan door griffier Dorien Geeroms, spreekt het volgende oordeel uit:

Procedure

De Geschillenkamer heeft de klacht ontvangen op 11 juni 2025.

De fase van het uitwisselen van standpunten en overtuigingsstukken werd afgerond op 6 november 2025.

De Geschillenkamer ontving volgende stukken: 

• het standpunt van de verweerder van 11 september 2025
• het antwoord van de indienster van de klacht van 10 oktober 2025
• het antwoord van de verweerder van 6 november 2025.

De Geschillenkamer behandelde de zaak tijdens een hoorzitting op 17 december 2025. Op de hoorzitting waren beide partijen aanwezig. De indienster van de klacht was zelf aanwezig en werd bijgestaan door haar vader en vertegenwoordigers van de blindengeleidenhondenschool. De verweerder werd vertegenwoordigd door meester J. Aerden, enkele personeelsleden en vertegenwoordigers van de raad van bestuur. 

Feiten

De indienster van de klacht heeft een visuele beperking, waardoor ze een zeer beperkt zicht heeft. Ze volgt een graduaatopleiding maatschappelijk werk aan de hogeschool UCLL. 

Op 30 juli 2024 vroeg ze aan de Dienst Ondersteuningsplan Vlaams-Brabant en Brussel, de verweerder in deze zaak (hierna: “DOP”), of ze bij hen een stage kon doen in het kader van haar graduaatsopleiding. Ze gaf bij de aanvraag van haar stage aan dat ze een visuele beperking heeft, maar dat dit haar niet minder zelfstandig maakt. DOP had op dat ogenblik geen openstaande stagevacatures, maar ging in op haar spontane vraag.

Op 2 augustus 2024 vond er een verkennend gesprek plaats tussen de indienster van de klacht en DOP. Daarin werd bekeken hoe zij de stage zag en welke concrete vereisten de hogeschool UCLL stelde op het vlak van invulling, eindtermen en evaluatie van de stage. Er werd verduidelijkt dat de stage niet hoefde te resulteren in een effectieve tewerkstelling. Tijdens het derde jaar van haar studies zou de indienster van de klacht opnieuw andere stageverplichtingen hebben.

De hoofdopdracht van DOP is om aan de hand van een vraagproces te achterhalen wat de keuzes en wensen zijn van een persoon met een (vermoeden van) handicap, wat diens huidige mogelijkheden en beperkingen zijn en welke ondersteuningsnoden deze persoon heeft op diverse levensdomeinen. DOP helpt met andere woorden om de concrete ondersteuningsnoden van personen met een (vermoeden van) handicap in kaart te brengen. Dit gebeurt aan de hand van gesprekken die plaatsvinden bij de personen thuis. 

Om te beantwoorden aan de stagevereisten vanuit haar opleiding, zou de indienster van de klacht tijdens de stage in contact moeten komen met de cliënten van DOP. Ze zou hiervoor mee op huisbezoek gaan bij cliënten, samen met medewerkers van DOP. Huisbezoeken vormen de kern van de taken die zouden worden uitgeoefend tijdens de stage. De andere taken zouden voornamelijk in functie staan van wat tijdens de huisbezoeken gebeurt. 

Voordat de stage van de indienster van de klacht begon, maakte DOP een aantal aanpassingen in functie van haar visuele beperking:

• In samenspraak met de indienster van de klacht werd ervoor gekozen om de stage-uren te spreiden over drie kortere werkdagen van 5u per week, in plaats van twee volledige werkdagen per week.
• DOP koos voor vaste stagebegeleiders, zodat de indienster van de klacht altijd met dezelfde personen zou kunnen ‘meelopen’ tijdens gesprekken met cliënten en zodat deze stagebegeleiders ook vertrouwd zouden raken met haar visuele beperking. Voor de momenten waarop de eerste stagebegeleider afwezig was, werd een volwaardige tweede stagebegeleider aangeduid. Normaal lopen stagiairs in de praktijk mee met verschillende medewerkers van DOP en hebben zij dus geen vaste begeleider(s).
• In het gebouw van DOP werd een lokaal verduisterd door een deel van de TL-verlichting uit te schakelen en door verduisterende doeken op te hangen rond een bureau. Zo kon de indienster van de klacht zonder zonnebril en pet werken en kon zij maximaal haar computerscherm lezen.
• In het gebouw werd ook een afzonderlijke stille ruimte ingericht, waar de indienster van de klacht zich kon terugtrekken als ze het nodig had.
• Doorheen de stage kon de indienster van de klacht voor de meeste huisbezoeken bij cliënten meerijden met de auto van haar stagebegeleiders. Normaal is de verwachting dat stagiairs zelfstandig naar de huisbezoeken gaan. De stagebegeleiders maakten ook de nodige tijd vrij om elke taak technisch af te stemmen en haalbaar te maken voor de indienster van de klacht.

De stage ging van start op 17 februari 2025 en zou normaal lopen tot 16 juni 2025. 

Tijdens een informeel feedbackgesprek op 7 maart 2025 tussen de indienster van de klacht en haar twee stagebegeleiders, meldde DOP dat er een aantal vragen en bezorgdheden waren gerezen rond de verderzetting van de stage met de blindengeleidehond die intussen aan de indienster van de klacht was toegewezen en die altijd bij haar zou moeten blijven, ook tijdens de huisbezoeken bij cliënten van DOP.  De stagebegeleiders en de directie zouden volgens hen pas in de week van dit gesprek op de hoogte geweest zijn van de toewijzing van een blindengeleidenhond. De indienster van de klacht zou dit volgens haar eerder al op informele wijze tijdens de middagpauze hebben verteld aan enkele andere collega’s. 

De indienster van de klacht kreeg tijdens het gesprek van 7 maart 2025 de boodschap dat de blindengeleidehond niet aanwezig zou kunnen zijn bij de huisbezoeken. Zij begreep uit dit gesprek dat het niet mogelijk was dat de blindengeleidehond haar volwaardig kon begeleiden tijdens de stage. Op 10 maart 2025 liet ze weten dat ze de stage zou stopzetten.

De klacht werd op 11 juni 2025 aan de Geschillenkamer bezorgd.

Standpunten partijen

Beoordeling door de Geschillenkamer 

De indienster van de klacht stelt dat DOP haar discrimineert doordat DOP niet toelaat dat de haar toegewezen blindengeleidehond bij haar blijft tijdens de stage, meer bepaald tijdens de huisbezoeken bij het cliënteel van DOP.

De Geschillenkamer moet in deze zaak onderzoeken of er sprake is van een weigering van redelijke aanpassingen voor personen met een handicap. De graduaatsopleiding maatschappelijk werk die de indienster van de klacht volgt aan de UCLL is een beroepsopleiding in de zin van het Decreet evenredige participatie op de arbeidsmarkt. Het is een praktijkgerichte opleiding met sterke focus op werkplekleren, beroepspraktijk en directe inzetbaarheid in de sociale sector. De stage maakt deel uit van het opleidingsonderdeel Beroepspraktijk 2 van de graduaatsopleiding, waar in totaal 200 uur werkplekleren op een leerwerkplek worden uitgeoefend. Tussen DOP, de indienster van de klacht en UCLL werd daartoe een overeenkomst werkplekleren (stagecontract) afgesloten.

Het Decreet evenredige participatie op de arbeidsmarkt is onder meer van toepassing op de intermediaire organisaties die zich bezighouden met beroepsopleiding. DOP, als instelling waar de stage zou worden gerealiseerd, moet in het kader van het aanbieden van de stage worden gezien als een dergelijke intermediaire organisatie. Het Decreet evenredige arbeidsparticipatie is hierin dus op haar van toepassing.[1]

Ook het Gelijkekansendecreet is van toepassing op beroepsopleiding en op onderwijs, in zoverre het Decreet evenredige arbeidsparticipatie niet voorziet in een ruimere rechtsbescherming voor de benadeelde persoon.[2] Het Gelijkekansendecreet is hier dus mee van toepassing. De Geschillenkamer moet beide decreten samen lezen en de ruimste bescherming voor de benadeelde persoon waarborgen.

I. Weigering van redelijke aanpassingen 

A. Algemene beginselen 

Redelijke aanpassingen zijn aanpassingen waarop een persoon met een handicap recht heeft om te verzekeren dat die ten volle, daadwerkelijk en op voet van gelijkheid kan participeren in de samenleving. Die aanpassingen moeten obstakels voor een gelijkwaardige participatie voor de persoon met een handicap wegnemen. Een gevraagde aanpassing is dus een redelijke aanpassing als die er inderdaad voor kan zorgen dat de persoon met handicap op gelijkwaardige manier kan deelnemen aan bijvoorbeeld de arbeidsmarkt of het onderwijs.

Om te waarborgen dat het beginsel van gelijke behandeling wordt nageleefd, moet dergelijke redelijke aanpassingen worden gemaakt.[3] Dit houdt in dat intermediaire organisaties (en ook werkgevers) als DOP naargelang de behoefte passende maatregelen nemen om de opleiding, en de in het kader daarvan gevolgde stage, te genieten tenzij deze maatregelen een onevenredige belasting vormen. 

Een gevraagde redelijke aanpassing kan enkel worden geweigerd als ze een dergelijke onevenredige belasting zou betekenen voor degene die de aanpassing zou moeten doen.  

Een discriminerende weigering van redelijke aanpassingen voor personen met een handicap vindt dus plaats wanneer: 

• personen met een handicap een beperking ervaren in hun gelijkwaardige participatie in de samenleving;
• zij hiervoor redelijke aanpassingen vragen die obstakels voor gelijkwaardige participatie wegnemen;
• en die redelijke aanpassingen geweigerd worden, ook al betekenen ze geen onevenredige belasting.[4]

De indienster van de klacht moet feiten aanvoeren die een weigering van redelijke aanpassingen kunnen doen vermoeden. Het is dan aan de verweerder om te bewijzen dat de gevraagde aanpassingen onredelijk zijn of een onevenredige belasting zouden betekenen. 

De vraag om redelijke aanpassingen door te voeren, moet besproken worden in een open dialoog tussen de betrokken partijen. Die dialoog is erop gericht de belemmeringen die de persoon met een handicap ervaart in kaart te brengen en op zoek te gaan naar aanpassingen om de gelijkwaardige participatie van de persoon met een handicap zoveel als mogelijk te verzekeren.[5] 

Tijdens deze dialoog moeten de noden van de persoon met een handicap geïdentificeerd worden, om uit te komen op redelijke aanpassingen op maat van de betrokken persoon met een handicap. Daarbij moet ook rekening worden gehouden met de mogelijke impact van de verschillende mogelijke aanpassingen op de veiligheid, waardigheid en autonomie van de persoon met een handicap.[6]

In deze zaak voert de indienster van de klacht aan:

• dat zij een visuele beperking heeft;
• dat kort voor de start van de stage, op 9 februari 2025, aan haar een blindengeleidehond werd toegewezen die altijd bij haar moet zijn;
• dat zij bij de start van de stage het nieuws over de blindengeleidehond heeft verteld aan DOP; en
• dat DOP haar daarna heeft gemeld dat vanuit de directie was besloten dat de hond niet mee zou kunnen op de stage.   

DOP erkent dat de indienster van de klacht een beperking kon ervaren in haar deelname aan de stage, als gevolg van haar visuele beperking. DOP stelt echter dat zij de nodige aanpassingen heeft gemaakt om een volwaardige deelname aan de stage mogelijk te maken en dat de blindengeleidehond voor het uitoefenen van de stage niet noodzakelijk was. Het ging volgens DOP dan ook niet om een redelijke aanpassing. DOP stelt dat de gevraagde aanpassing in ieder geval een onevenredige belasting zou betekenen omwille van de organisatorische impact, de frequentie en duur, en de impact op medewerkers en cliënten.

B. Beperking gelijkwaardige participatie in de samenleving

De Geschillenkamer onderzoekt eerst of de indienster van de klacht, als persoon met een handicap, een beperking ervaart in zijn gelijkwaardige participatie in de samenleving. 

De Geschillenkamer stelt vast dat DOP erkent dat de visuele beperking de indienster van de klacht verhindert om zelfstandig naar haar stage te gaan en ze een beperking ervaart in haar gelijkwaardige participatie in de samenleving. 

C. Redelijke aanpassing

De Geschillenkamer onderzoekt vervolgens of de aanwezigheid van de blindengeleidehond tijdens het verdere verloop van de stage, waaronder de huisbezoeken van het cliënteel van DOP, een redelijke aanpassing is.

Een aanpassing is redelijk als ze ervoor kan zorgen dat de persoon met een handicap gelijkwaardig kan deelnemen in de samenleving. De aanpassing moet, met andere woorden, haar doel bereiken en afgestemd zijn op de behoeften van de persoon met een handicap. De redelijkheid van een aanpassing verwijst dus naar de relevantie, geschiktheid en doeltreffendheid van de aanpassing voor de persoon met een handicap.[7]

De term “redelijkheid” slaat niet op de beoordeling van de kosten van de gevraagde aanpassingen of de beschikbare middelen. Dit gebeurt in een eventuele volgende stap (voor zover de gevraagde aanpassingen redelijk zijn), waarin de Geschillenkamer nagaat of er sprake is van een onevenredige belasting.[8]

De Geschillenkamer waardeert de inspanningen van DOP om aan een student met een visuele beperking een stage te kunnen aanbieden, zeker gelet op de beperkte informatie die DOP kreeg van de hogeschool van de student. 

De Geschillenkamer stelt echter vast dat de aanwezigheid van een blindengeleidehond voor de indienster van de klacht als persoon met een ernstige visuele beperking wel degelijk kan bijdragen aan het wegnemen van de obstakels die zij ervaarde tijdens de stage. 

Blindengeleidehonden geven aan personen met een visuele beperking zoals de indienster van de klacht de mogelijkheid om zich veilig, snel en zelfstandig te verplaatsen. In het geval van de indienster van de klacht zou de hond haar kunnen waarschuwen voor hindernissen en haar errond begeleiden, zowel op straat als in de woningen van de cliënten. Nu moesten de stagebegeleiders dat doen en moesten zij vaak zelf inschatten hoeveel begeleiding en informatie zij aan de indienster van de klacht moesten geven. In hun getuigenverklaring geven de stagebegeleiders beiden aan dat ze de indienster van de klacht regelmatig bevroegen of en op welke manier zij haar konden helpen, maar dat zij zelf haar noden op dit vlak niet goed kon aangeven. De blindengeleidehond zou deze zaken kunnen opvangen.