Geen discriminatie vastgesteld bij zeer lange wachttijd voor aangepaste sociale woning

Een huurder van een sociale woning staat al 17 jaar op de wachtlijst voor een andere, aangepaste sociale woning. Hij kan namelijk moeilijk trappen nemen, en wenst daarom een gelijkvloerse woning in dezelfde gemeente. Hij stelt vast dat andere kandidaat-huurders hem voorbijsteken op de wachtlijst, en meent dat dit een discriminatie uitmaakt op grond van zijn gezondheidstoestand of handicap.

De Geschillenkamer onderzocht of er sprake is van indirecte discriminatie op grond van gezondheidstoestand of handicap.

In een eerste stap bevestigt de Geschillenkamer dat er een vermoeden van discriminatie ontstaat door de situatie van de indiener van de klacht.

Vervolgens oordeelt de Geschillenkamer echter dat de woonmaatschappij dit vermoeden heeft weerlegd. Ten eerste geeft de woonmaatschappij voor aangepaste woningen wel degelijk voorrang aan personen die bijvoorbeeld blijvend geen trappen kunnen nemen. Hiervoor vereist ze echter een attest van een medisch specialist, wat een redelijke vereiste is. De indiener van de klacht heeft dit attest nooit ingediend, waardoor hij buiten de voorrangsregel viel. In die omstandigheden is het te verwachten dat personen die wel onder een voorrangsregel vallen, de indiener van de klacht “voorbijsteken” op de wachtlijst.

Bovendien was de kans om een geschikte woning toegewezen te krijgen klein omwille van het ontoereikende aanbod aan sociale woningen in Vlaanderen, en de beperkte voorkeuren van de indiener van de klacht.

De feiten die een benadeling door toedoen van de woonmaatschappij konden doen vermoeden, zijn dus bij nader inzien deels toe te schrijven aan de keuzes van de indiener van de klacht, en deels aan omstandigheden die niet aan de woonmaatschappij verweten kunnen worden. Het vermoeden van discriminatie is daarom weerlegd.

De Geschillenkamer oordeelt dat er geen discriminatie op grond van gezondheidstoestand of handicap kan worden vastgesteld.

De Geschillenkamer, samengesteld uit voorzitter Eva Brems, bijzitter Jelle Flo en bijzitter Sarah Lambrecht, en bijgestaan door griffier Dorien Geeroms, spreekt het volgende oordeel uit:

De Geschillenkamer heeft de klacht ontvangen op 16 december 2024.

De fase van het uitwisselen van standpunten en overtuigingsstukken werd afgerond op 1 april 2025. De Geschillenkamer ontving volgende stukken:

• het standpunt van de verweerder van 10 februari 2025
• het antwoord van de indiener van de klacht van 11 maart 2025
• het antwoord van de verweerder van 1 april 2025.

In dit dossier gaven beide partijen aan dat zij niet wensten gehoord te worden tijdens een hoorzitting. In dat geval verloopt de procedure voor de Geschillenkamer volledig schriftelijk.

De Geschillenkamer heeft over een aantal aspecten bijkomende informatie opgevraagd bij de indiener van de klacht en de verweerder, in overeenstemming met artikel 19 Besluit samenstelling en procedure Geschillenkamer. De verweerder heeft deze informatie bezorgd op 20 mei 2025 en de indiener van de klacht op 21 mei 2025. De verweerder heeft zijn standpunt over de bijkomende informatie van de indiener bezorgd aan de Geschillenkamer op 5 juni 2025. De indiener van de klacht heeft zijn standpunt over de bijkomende informatie van de indiener bezorgd aan de Geschillenkamer op 16 juni 2025.

De indiener van de klacht is sinds 2007 huurder van een sociale woning: een appartement met twee slaapkamers in Tessenderlo. Volgens hem beantwoordt dit appartement niet aan zijn noden, die verband houden met zijn leeftijd en zijn gezondheidstoestand/handicap. Hij is 65 jaar, en geeft aan dat hij artrose heeft en twee nieuwe heupen nodig heeft. Hij stelt dat hij moeilijk trappen kan nemen. Hij geeft aan dat dit tien jaar geleden nog minder dwingend was, maar doorheen de jaren een steeds groter probleem is gaan vormen.

Na de toewijzing van het appartement in 2007 is hij altijd kandidaat-huurder voor een sociale woning gebleven, omdat hij een gelijkvloerse woning wil. Hij wil in Tessenderlo blijven wonen en is niet bereid om te verhuizen naar een andere gemeente.

De indiener van de klacht stelt dat de woonmaatschappij Wonen in Limburg, de verweerder, hem sinds 2007 telkens onterecht naar achteren schuift op de wachtlijst voor een nieuwe sociale huurwoning. Hij stelt ook dat de woonmaatschappij bij specifieke toewijzingsbeslissingen onvoldoende rekening houdt met zijn gezondheidstoestand/handicap en zijn leeftijd.

In januari 2015 kreeg de indiener van de klacht van de woonmaatschappij een aanbod voor één van 16 nieuw gebouwde sociale woningen in Tessenderlo. Hij weigerde dit aanbod omdat alle 16 woningen twee verdiepingen hadden, terwijl hij een gelijkvloerse woning nodig heeft. Sinds 2015 heeft hij geen nieuw aanbod voor een sociale huurwoning meer ontvangen.

Op 27 maart 2024 heeft hij een discriminatieklacht ingediend bij de woonmaatschappij over zijn plaats op de wachtlijst. Op 12 april 2024 voegde hij hieraan een discriminatieklacht toe over een specifieke toewijzingsbeslissing in zijn nadeel. De woonmaatschappij heeft hierop geantwoord en daarbij verduidelijkt waarom een plaats op de wachtlijst kan wijzigen, onder meer omdat andere kandidaten met een “hogere prioriteit” naar voren schuiven op de lijst. Voor de indiener van de klacht volstond dit antwoord niet. Hij diende op 27 mei 2024 een discriminatieklacht in bij Wonen in Vlaanderen, gevolgd door een klacht bij de Vlaamse Ombudsdienst op 3 juli 2024. Op 15 augustus 2024 diende hij een discriminatieklacht in bij het Vlaams Mensenrechteninstituut.

De klacht werd op 16 december 2024 aan de Geschillenkamer bezorgd. 

I. Indirecte discriminatie op grond van gezondheidstoestand of handicap

De Geschillenkamer onderzoekt of de feiten een indirecte discriminatie uitmaken op grond van gezondheidstoestand of handicap. Ze zal het beschermde kenmerk ‘leeftijd’ niet verder onderzoeken omdat de indiener van de klacht sinds hij 65 is, de hoogste prioriteit geniet op de wachtlijst. Zijn klacht gaat over het feit dat hij deze prioriteit voordien niet genoot, ondanks zijn gezondheidsproblemen/handicap.

A. Algemene beginselen

Er is sprake van indirecte discriminatie op grond van gezondheidstoestand of handicap wanneer:

• een op het eerste gezicht neutrale praktijk;
• personen omwille van hun gezondheidstoestand of handicap kan benadelen in vergelijking met anderen;
• tenzij de praktijk objectief wordt gerechtvaardigd. Dit is het geval wanneer de praktijk een legitiem doel nastreeft en de middelen om dit doel te bereiken passend en noodzakelijk zijn.[1] Als aan die voorwaarden is voldaan, moet ten slotte een afweging worden gemaakt tussen het nadeel voor personen met een of meer beschermde kenmerken en het belang van het nagestreefde doel. 

De Geschillenkamer onderzoekt in twee stappen of er al dan niet sprake is van een discriminatie. In de eerste stap gaat de Geschillenkamer na of de indiener van de klacht feiten aanvoert die het bestaan van een discriminatie kunnen doen vermoeden. Als de indiener van de klacht een vermoeden van discriminatie kan aanvoeren, is het aan de verweerder om te bewijzen dat er geen sprake is van discriminatie.[2] De verweerder kan dit doen door het vermoeden van discriminatie te weerleggen of door de bijzondere benadeling te rechtvaardigen. 

De indiener van de klacht stelt dat:

• De woonmaatschappij bij het bepalen van de volgorde op de wachtlijst voor een sociale huurwoning (op het eerste gezicht neutrale praktijk);
• hem nadelig heeft behandeld op grond van zijn gezondheidstoestand of handicap doordat andere personen voorrang op hem krijgen (benadeling van personen met een beschermd kenmerk in vergelijking met andere personen).

B. Vermoeden van discriminatie en weerlegging

De indiener van de klacht kon 17 jaar lang niet bovenaan de wachtlijst komen om een aanbod van een aangepaste woning te krijgen, terwijl andere kandidaten hem op deze lijst voorbijstaken. De Geschillenkamer beschouwt deze situatie als een geheel van feitelijke omstandigheden die het bestaan van een discriminatie kunnen doen vermoeden.

De woonmaatschappij weerlegt dit vermoeden echter. 

Ten eerste toont de woonmaatschappij aan dat zij in principe voorrang verleent voor aangepaste woningen aan personen die bijvoorbeeld blijvend geen trappen kunnen nemen. Hiervoor vereist ze echter een attest van een medisch specialist, wat de indiener van de klacht nooit heeft ingediend. Deze voorrangsregel blijkt uit het intern huurreglement van de sociale huisvestingsmaatschappij KBM, dat werd aangenomen op 23 februari 2012 en van toepassing was tot en met juni 2023. Dit reglement vermeldt op pagina 11 dat onder meer voorrang wordt gegeven aan 

“[h]uurders die onaangepast wonen omwille van fysieke omstandigheden en die dit aantonen aan de hand van een recent medisch attest afgeleverd door een specialist waaruit blijkt dat men blijvende geen trappen meer mag/kan doen.”

Sinds 1 juli 2023 geldt het intern huurreglement van Wonen in Limburg. Artikel 12.2. daarvan bepaalt dat een woning bij voorrang kan worden toegewezen bij een interne mutatie om dwingende redenen, waaronder onaangepast wonen.[3] Het huishoudelijk reglement toewijzingen van Wonen in Limburg werkt dit verder uit in artikel 10.3. Dit stelt:

“De kandidaat-huurder die voorrang vraagt voor een vlot toegankelijke woning (i.e. zonder trappen, of op de verdieping met een lift) moet een attest van een medisch specialist voorleggen. Het voorgelegde attest en de bijhorende voorrang van de kandidaat wordt finaal steeds door Wonen in Limburg beoordeeld en zij motiveert indien er geen gevolg aan wordt gegeven.

In volgende situaties is een attest van de specialist niet noodzakelijk: 

- Algemeen attest van FOD SZ met vermelding blijvende invaliditeit die rechtstreeks toe te schrijven is aan de onderste ledematen en ten minste 50% bedraagt

- De vermindering van de zelfredzaamheid op gebied van mobiliteit is manifest duidelijk.”

De Geschillenkamer is van oordeel dat de vereiste van een medisch attest om in aanmerking te komen voor een aangepaste woning, redelijk is. Door het ontbreken van het vereiste attest viel de indiener van de klacht buiten de voorrangsregel. In die omstandigheden ligt het in de lijn van de verwachtingen dat personen die wel onder een voorrangsregel vallen, de indiener van de klacht “voorbijsteken” op de wachtlijst. 

De woonmaatschappij legt bovendien uit dat de kansen op een toewijzing voor de indiener klein zijn omdat hij beperkte voorkeuren heeft opgegeven, en met name enkel in Tessenderlo wil wonen. 

Het is moeilijk in te schatten of de indiener van de klacht daadwerkelijk een aangepaste woning zou hebben gekregen als hij het vereiste medisch attest had ingediend. Het lijkt erop dat het beperkte aanbod aan (aangepaste) sociale woningen een van de belangrijkste oorzaken is voor de moeilijke situatie van de indiener van de klacht. Het ontoereikende aanbod van sociale huisvesting in Vlaanderen is een van de redenen waarom het Comité voor Sociale Rechten van de Raad van Europa recent een schending vaststelde van het recht op huisvesting in België.[4] 

De combinatie van het ontbreken van voorrang door het niet indienen van het -terecht vereiste - medisch attest, de beperkte voorkeursregio van de indiener van de klacht en het ontoereikende aanbod van sociale huisvesting verklaart volgens de Geschillenkamer waarom de indiener van de klacht zeventien jaar lang niet bovenaan de wachtlijst voor een aangepaste woning is geraakt. De feiten die een benadeling door toedoen van de woonmaatschappij konden doen vermoeden, zijn dus bij nader inzien deels toe te schrijven aan de keuzes van de indiener van de klacht, en deels aan omstandigheden die niet aan de woonmaatschappij verweten kunnen worden.  Het vermoeden van discriminatie is dan ook weerlegd.

Om deze redenen oordeelt de Geschillenkamer dat er geen indirecte discriminatie op grond van gezondheidstoestand of handicap kan worden vastgesteld.