Een school discrimineerde door een leerling met autisme niet mee te nemen op schoolreis; geen discriminatie vastgesteld voor andere elementen van de klacht

Situatie 

Een vrouw dient klacht in als wettelijk vertegenwoordigster van haar minderjarige zoon, een jongen met autisme. Ze dient klacht in tegen de basisschool waar hij van maart 2022 tot juni 2024 naar school ging. In het schooljaar 2023-2024 startte de leerling bij een voor hem nieuwe klasleerkracht en de aanpassing daaraan verliep moeizaam. Tijdens de naschoolse opvang deden zich geregeld incidenten voor waarin hij betrokken was. 

Volgens de indienster van de klacht hield de school tijdens dit schooljaar onvoldoende rekening met het autisme van haar zoon en weigerde ze hem verschillende redelijke aanpassingen. Ze stelt ook dat hij werd uitgesloten van het schoolfeest in dat schooljaar en van de meerdaagse schoolreis in juni 2024 omwille van zijn autisme. Ten slotte stelde ze dat de school haar zoon psychologisch mishandeld had en geen inclusieve omgeving gecreëerd had.  

Beoordeling door de Geschillenkamer

De Geschillenkamer moest in deze zaak onderzoeken of er sprake is van een weigering van redelijke aanpassingen aan een leerling met een handicap (I), een directe discriminatie op grond van handicap (II) en een intimidatie op grond van handicap (III). 

De indienster van de klacht stelde dat de school op verschillende vlakken redelijke aanpassingen had geweigerd om voor haar zoon met autisme een gelijkwaardige participatie op school te verzekeren. Voor de uitsluiting van de schoolreis stelde de Geschillenkamer vast dat de school niet aangetoond had dat de deelname van de leerling een onevenredige belasting had uitgemaakt als alle mogelijkheden voor aanpassingen op de schoolreis voor hem tijdig waren onderzocht. Daarom oordeelde de Geschillenkamer dat op dat vlak sprake was een discriminerende weigering van redelijke aanpassingen. Op andere vlakken, namelijk met betrekking tot een gevraagde aangepaste invulling van de naschoolse opvang en aangevoerde onaangepaste straffen, kon de Geschillenkamer geen discriminerende weigering van redelijke aanpassingen vaststellen. Ook was voor de Geschillenkamer niet aannemelijk gemaakt dat de school in het algemeen tekortgeschoten zou zijn in de procedure om voor deze leerling redelijke aanpassingen te verzekeren.  

De leerling mocht niet deelnemen aan de schoolreis omwille van zijn gedragsproblematiek, die in deze zaak onlosmakelijk verbonden was met zijn autisme. De school had de leerling uitgesloten van de schoolreis voor de veiligheid van de leerling, zijn medeleerlingen en de leerkrachten. Dit is een legitiem doel, dat een minder gunstige behandeling kan rechtvaardigen. Voor de Geschillenkamer is echter niet aangetoond dat de uitsluiting van de schoolreis ook noodzakelijk was om dit doel te bereiken. De school heeft immers niet aangetoond dat er geen redelijke aanpassingen mogelijk waren om de schoolreis voor de betrokken leerling, zijn medeleerlingen en de leerkrachten veilig te laten verlopen. Daarom oordeelde de Geschillenkamer ook dat er sprake is van directe discriminatie wat betreft de uitsluiting van de schoolreis. Een andere aangevoerde discriminatie, de beweerde uitsluiting op het schoolfeest, is voor de Geschillenkamer niet aannemelijk gemaakt. 

Ten slotte oordeelde de Geschillenkamer dat de aangevoerde intimidatie, met name psychologische mishandeling en het creëren van een niet-inclusieve leeromgeving, niet aannemelijk gemaakt was en niet bleek uit het dossier.

Oordeel

Om die redenen oordeelt de Geschillenkamer:

• dat er sprake is van een weigering van redelijke aanpassingen en een directe discriminatie op grond van handicap overeenkomstig het Gelijkekansendecreet wat betreft de meerdaagse schoolreis in juni 2024;
• dat er voor het overige geen tekortkomingen op vlak van redelijke aanpassingen, geen directe discriminatie op grond van handicap met betrekking tot het schoolfeest en geen intimidatie op grond van handicap overeenkomstig het Gelijkekansendecreet kan worden vastgesteld.

Aanbevelingen van de Geschillenkamer 

Om de vastgestelde discriminatie te beëindigen, beveelt de Geschillenkamer de school aan:

• als structurele aanbeveling, een beleid uit te werken waarbij de school ruim voorafgaand aan een schoolreis nagaat welke redelijke aanpassingen ze kan treffen voor leerlingen met een handicap zodat zij kunnen deelnemen.

De Geschillenkamer, samengesteld uit voorzitter Yves Thiery, bijzitter Sarah Lambrecht en bijzitter Marie Spinoy, en bijgestaan door griffier Dorien Geeroms, spreekt het volgende oordeel uit:

Procedure

De Geschillenkamer heeft de klacht ontvangen op 2 september 2024.

De fase van het uitwisselen van standpunten en overtuigingsstukken werd afgerond op 9 december 2024. De Geschillenkamer ontving volgende stukken: 

• het standpunt van de verweerster van 10 oktober 2024
• het antwoord van de indienster van de klacht van 9 november 2024
• het laatste antwoord van de verweerster van 9 december 2024.

De minderjarige zoon van de indienster van de klacht werd gehoord op 8 januari 2025. Een verslag van dit gesprek werd toegevoegd aan het dossier. 

De Geschillenkamer behandelde de zaak tijdens een hoorzitting op 16 januari 2025.  Op de hoorzitting waren beide partijen aanwezig. De indienster van de klacht was zelf aanwezig, samen met haar dochter (de zus van de jongen). Ze werden bijgestaan door een tolk Nederlands-Frans. De school werd vertegenwoordigd door enkele van haar personeelsleden. 

Een klacht wordt pas doorgestuurd naar de Geschillenkamer nadat een (poging tot) bemiddeling is doorlopen bij de afdeling Eerstelijnsdienst en Bemiddeling van het Vlaams Mensenrechteninstituut.[1] Omwille van de vertrouwelijkheid van de bemiddeling mag de Geschillenkamer niet geïnformeerd worden over wat er zich tijdens de bemiddeling heeft afgespeeld.[2] 

De Geschillenkamer beslist om passages uit het tweede standpunt van de indienster van de klacht (in het document nr. 1 op pagina 5 en in het document nr. 2 op pagina 5 en 6) en uit de standpunten van de verweerster (in het eerste standpunt op pagina’s 3, 6 en 8 en in het tweede standpunt op pagina’s 7 en 30) uit het dossier te weren omdat deze passages inhoudelijk over de bemiddelingspoging gaan. Om dezelfde redenen weert ze ook stuk 5 van de indienster van de klacht bij de ingediende klacht, stukken 13, 17, 18 en 19 bij het antwoord van de indienster van de klacht en twee passages uit stuk 1 van de verweerder dat is overgemaakt toen de klacht aan de Geschillenkamer werd bezorgd (op pagina’s 1 en 5). Dit wil zeggen dat de Geschillenkamer met deze passages uit de standpunten en stukken geen rekening houdt bij haar beoordeling. 

Oordelen van de Geschillenkamer vermelden betrokken rechtspersonen bij naam, tenzij er gewichtige redenen zijn om dat niet te doen.[3] Omdat in deze zaak het risico bestaat dat uit de feiten kan worden afgeleid wie de zoon van de indienster van de klacht en de andere betrokkenen zijn als de school niet geanonimiseerd wordt in het oordeel, beslist de Geschillenkamer de school te anonimiseren in het oordeel. 

Feiten

Een vrouw dient klacht in als wettelijk vertegenwoordigster van haar minderjarige zoon, een jongen met autisme. De jongen startte in maart 2022 in het derde leerjaar van de school, de verweerster in deze zaak. 

De klacht gaat over het verloop van het schooljaar 2023-2024. De leerling startte toen bij een voor hem nieuwe klasleerkracht en de aanpassing verliep moeizaam. Tijdens de naschoolse opvang deden zich geregeld incidenten voor waarin de leerling betrokken was. In maart 2024 had de school aan de indienster van de klacht laten weten dat haar zoon mocht deelnemen aan de meerdaagse schoolreis die in juni 2024 zou doorgaan. Uiteindelijk bleek dat hij toch niet meekon omdat de school het niet veilig vond dat hij zou deelnemen. Tijdens het schoolfeest van dat schooljaar trad haar zoon op als dj en nam hij geen deel aan klassikale optredens op het podium. 

Volgens de indienster van de klacht hield de school tijdens dit schooljaar onvoldoende rekening met het autisme van haar zoon en weigerde ze hem verschillende redelijke aanpassingen. Ze stelt ook dat hij werd uitgesloten van het schoolfeest in dat schooljaar en van de meerdaagse schoolreis in juni 2024 omwille van zijn autisme.

In het schooljaar 2024-2025 ging hij naar een andere school.

De klacht werd op 2 september 2024 aan de Geschillenkamer bezorgd.

Standpunten partijen

Beoordeling door de Geschillenkamer 

De indienster van de klacht stelt dat de school onvoldoende kon omgaan met het autisme van haar zoon en hem verschillende redelijke aanpassingen heeft geweigerd. Ze stelt ook dat de school haar zoon heeft uitgesloten van verschillende activiteiten omwille van zijn autisme. Ten slotte heeft de school haar zoon volgens haar psychologisch mishandeld.  

De Geschillenkamer moet in deze zaak onderzoeken of er sprake is van een weigering van redelijke aanpassingen aan een leerling met een handicap (I), een directe discriminatie op grond van handicap (II) en een intimidatie op grond van handicap (III). 

I. Weigering van redelijke aanpassingen aan een leerling met een handicap

A. Algemene beginselen

Redelijke aanpassingen in het onderwijs zijn aanpassingen waarop een persoon met een handicap recht heeft om te verzekeren dat die ten volle, daadwerkelijk en op voet van gelijkheid kan deelnemen aan het onderwijs. 

Een discriminerende weigering van redelijke aanpassingen voor leerlingen met een handicap in het onderwijs vindt plaats wanneer: 

• een leerling met een handicap een beperking ervaart in diens gelijkwaardige participatie in het onderwijs;
• de leerling redelijke aanpassingen vraagt die de obstakels voor gelijkwaardige participatie in het onderwijs kunnen wegnemen of verminderen;
• en de school de redelijke aanpassingen weigert, ook al betekenen ze geen onevenredige belasting voor de school.[4]

In deze zaak voert de indienster van de klacht aan: 

• dat de school weigerde rekening te houden met de behoeften van haar zoon omwille van zijn autisme;
• dat hij geen ondersteuning op de school of voor zijn huiswerk kreeg, dat de school weigerde aangepaste straffen te voorzien voor haar zoon, dat de school geen aanpassingen wilde doen om te zorgen dat haar zoon meekon op meerdaagse schoolreis en hier vervolgens geen volwaardig alternatief op school voor wilde voorzien;
• terwijl die inspanningen wel verwacht konden worden van de school. 

De indienster van de klacht moet feiten aanvoeren die een weigering van redelijke aanpassingen kunnen doen vermoeden. Het is dan aan de verweerster om te bewijzen dat de gevraagde aanpassingen onredelijk zijn of een onevenredige belasting zouden betekenen.[5]

Een aanpassing is redelijk als ze ervoor kan zorgen dat de persoon met een handicap gelijkwaardig kan deelnemen in de samenleving. De aanpassing moet, met andere woorden, haar doel bereiken en afgestemd zijn op de behoeften van de persoon met een handicap. De redelijkheid van een aanpassing verwijst dus naar de relevantie, geschiktheid en doeltreffendheid van de aanpassing voor de persoon met een handicap.[6]

Een vraag naar redelijke aanpassingen kan worden geweigerd als die redelijke aanpassingen een onevenredige belasting zouden betekenen. Dit concept lijnt af tot waar redelijke aanpassingen moeten worden geboden.[7] Hierbij wordt de impact van de redelijke aanpassing voor degene die haar moet doorvoeren en voor de ruimere omgeving bekeken in het licht van het doel van de aanpassing (de gelijkwaardige participatie voor de persoon met de handicap). Relevante factoren bij deze afweging zijn onder meer: de financiële en organisatorische impact van de aanpassing, de haalbaarheid van de aanpassing, de aanwezigheid van voor de hand liggende of wettelijk verplichte normen en de positieve of negatieve impact op anderen in de omgeving.[8]

Het is aan de verweerder om te bewijzen dat de gevraagde aanpassingen een onevenredige belasting zouden betekenen.

B. Stille werktijd in de naschoolse opvang

De indienster van de klacht stelt dat haar zoon een alternatief had moeten krijgen voor het uur opgelegd stilzitten in de naschoolse opvang. Ze had voorgesteld om hem na de lesdag in de tuin te laten ontspannen. 

Volgens de school was er geen sprake van een volledig verplicht stilzitten, maar wel van een half uur stille werktijd. De school heeft toegelicht dat deze tijd behalve voor huiswerk ook voor verschillende ontspannende alternatieven kon worden gebruikt, zoals lezen, puzzelen, een tangram leggen, origami maken of tekenen. Ze heeft geweigerd de leerling buiten te laten spelen zolang er maar één opvangbegeleidster was omdat het volgens haar met één opvangbegeleidster niet te verantwoorden is één kind buiten te laten spelen en de rest in een klaslokaal te laten werken. De school stelt verder dat ze, zodra ze extra middelen heeft ontvangen voor een tweede opvangbegeleidster, de groep heeft opgesplitst om beter op de noden van de leerling te kunnen inspelen. 

De indienster van de klacht maakt niet aannemelijk dat de leerling inderdaad moest stilzitten voor een uur tijdens de naschoolse opvang. Ook komen uit het geheel van het dossier geen elementen naar voren die dit aannemelijk kunnen maken. Tijdens de zitting heeft de indienster van de klacht verder toegelicht dat de aangeboden alternatieven tijdens de stille werktijd voor haar zoon niet konden volstaan om te ontspannen. De Geschillenkamer begrijpt haar vraag om een aanpassing daarom als een vraag om haar zoon toe te laten buiten te spelen tijdens het half uur stille werktijd. 

De Geschillenkamer stelt vast dat alle leerlingen tijdens de stille werktijd verschillende mogelijkheden hadden om te ontspannen. In de mate dat die alternatieven voor haar zoon niet zouden hebben volstaan omwille van zijn autisme, stelt de Geschillenkamer vast dat de door haar gevraagde aanpassing een onevenredige belasting had uitgemaakt, zolang de school maar voldoende middelen had voor één opvangbegeleidster. 

De school geeft terecht aan dat één opvangbegeleidster niet tegelijk in het klaslokaal en buiten toezicht kan houden op de leerlingen. In die omstandigheden zou de veiligheid niet meer verzekerd kunnen worden voor alle leerlingen. Dit kon wellicht enkel verholpen worden door een extra begeleider aan te werven. Wanneer dit niet voorzien is in de middelen die een school ter beschikking heeft, kan de aanstelling van een extra personeelslid een onevenredige belasting uitmaken. Hierbij moet ook rekening worden gehouden met de middelen die een school zou kunnen krijgen door zelf financiering aan te vragen. De Geschillenkamer stelt vast dat de school bijkomende middelen heeft aangevraagd en die ook heeft gekregen vanaf mei 2024. De Geschillenkamer stelt verder vast dat de school, van zodra zij de middelen ontving om een tweede opvangbegeleider aan te werven, een tweede begeleider aannam en de groepen in twee splitste om de leerling beter te ondersteunen. 

De weigering van de gevraagde aanpassing tijdens de stille werktijd is dan ook gerechtvaardigd. 

C. Verbod om in de tuin te spelen als straf

De indienster van de klacht stelt dat de straf om twee weken niet in de tuin te mogen spelen niet aangepast was aan de behoeften van haar zoon als leerling met autisme. Volgens haar had hij daardoor geen mogelijkheid meer om zich te ontspannen en af te zonderen na de lessen. 

Tussen de partijen is betwist dat de leerling tijdens deze periode geen mogelijkheden meer had om in de hele tuin te spelen. De school stelt dat de leerling ook in die periode wel in een deel van de tuin kon spelen. De indienster van de klacht heeft geen elementen bijgebracht die aannemelijk maken dat de leerling in die periode in geen enkel deel van de tuin mocht spelen en daardoor geen mogelijkheid meer had om zich te ontspannen. Zij verwijst naar wat de leerkracht zou hebben gezegd op 27 september 2023 en in november 2023. De school betwist dat dit toen gezegd is. De indienster van de klacht reikt geen verdere bewijselementen aan die haar verklaring over het verloop van het gesprek kunnen bevestigen. Uit het dossier blijkt verder niet dat de school op andere momenten wel een straf zou hebben opgelegd die niet op de noden van de leerling was afgestemd. Er blijkt ook niet dat de school weigerde rekening te houden met de vragen van de indienster van de klacht over aangepaste straffen.

Voor de Geschillenkamer kan dan ook geen weigering van een redelijke aanpassing worden vastgesteld op dit vlak. 

D. Schoolreis in juni 2024 

Volgens de indienster van de klacht kon de leerling niet mee op de schoolreis in juni 2024 omdat de school onvoldoende aanpassingen had gedaan om te zorgen dat alle leerlingen mee konden op schoolreis. 

De school stelt dat het toelaten van de leerling op de meerdaagse schoolreis een onevenredige belasting zou hebben betekend omwille van het veiligheidsrisico voor alle betrokkenen en de overschreden draagkracht van haar leerkrachten. 

De Geschillenkamer stelt ten eerste vast dat voor de leerling op school heel wat aanpassingen afgesproken waren. Uit een verslag van het CLB over de leerling bij het vertrek uit zijn vorige school blijkt dat hij moeite had om zijn emoties te reguleren en daardoor snel agressief kon worden. De school heeft over verschillende incidenten met de leerling, waarbij hij agressief was tegenover medeleerlingen of personeel, documentatie voorgelegd. In die omstandigheden kon de school terecht de inschatting maken dat een gebrek aan specifieke en individuele begeleiding voor deze leerling een reëel en zwaarwegend veiligheidsrisico voor de leerling en de andere deelnemers aan de schoolreis zou inhouden. Een dergelijk veiligheidsrisico kan een onevenredige belasting uitmaken. 

Voor de Geschillenkamer heeft de school echter niet aangetoond dat ze alle mogelijke aanpassingen tijdig heeft onderzocht om dit veiligheidsrisico te beperken. De Geschillenkamer heeft er begrip voor dat de capaciteit en middelen van een school niet eindeloos zijn en dat een personeelstekort op een school in de huidige onderwijscontext niet van de ene dag op de andere opgelost raakt, zoals de school tijdens de zitting heeft toegelicht. Tegelijk stelt de Geschillenkamer vast dat de school zelf aangeeft dat ze al van in september 2023 bezorgd was over het gedrag van de leerling en zich afvroeg of de leerling zou meekunnen op schoolreis. Bij de voorgaande buitenschoolse uitstappen en schoolreizen had de school wel extra maatregelen en specifieke begeleiding kunnen voorzien. Op het moment van de eerste twijfel had de school dus nog negen maanden om te bekijken of een alternatieve invulling van de schoolreis mogelijk was, met bijvoorbeeld meer begeleiding. De school stelt dat ze gevraagd heeft aan de leerondersteuners of ze zich konden vrijmaken voor de schoolreis maar uit het dossier blijkt niet wanneer in het schooljaar dit concreet gebeurd is. Uit het dossier kan de Geschillenkamer ook niet afleiden welke andere maatregelen de school overwogen heeft. De school heeft daarom voor de Geschillenkamer niet aangetoond dat het laten deelnemen van de leerling met voorzorgsmaatregelen een onevenredige belasting had uitgemaakt als alle mogelijkheden tijdig waren onderzocht. De Geschillenkamer oordeelt daarom dat voor de deelname aan de schoolreis in juni 2024 sprake is van een discriminerende weigering van redelijke aanpassingen. 

De indienster van de klacht stelde daarnaast dat de school onvoldoende had gedaan om de leerling te ondersteunen om met de uitsluiting van de schoolreis om te gaan en om een alternatief lesprogramma te voorzien. De school daarentegen stelt dat zij tijdens de hele meerdaagse een alternatief programma op maat heeft voorzien. De Geschillenkamer kan uit het dossier geen elementen afleiden die aannemelijk maken dat de leerling geen alternatief programma heeft gekregen tijdens de schoolreis. Er kan met betrekking tot het alternatief programma dus geen afzonderlijke schending van het discriminatieverbod vastgesteld worden. 

E. Procedure van redelijke aanpassingen

De indienster van de klacht stelt verder dat de school zich niet correct heeft opgesteld in de procedure voor redelijke aanpassingen. Volgens haar heeft de school met haar geen afspraken gemaakt om hem te begeleiden en ondersteunen op school en voor zijn huiswerk. Ze stelt ook dat de school niet luisterde naar haar informatie over de noden van haar zoon. 

De school betwist dit en stelt dat zij heel wat aanpassingen voor de jongen heeft gedaan. De school benadrukt verder steeds open te staan voor overleg met ouders en andere betrokken instanties maar stelt dat de indienster van de klacht de communicatie stopzette wanneer ze het niet eens was met een beslissing over haar zoon. 

Wanneer een leerling met een handicap zich inschrijft op een school of op een later moment (andere of bijkomende) redelijke aanpassingen vraagt, moet de school nagaan welke redelijke aanpassingen aangewezen zijn. De school moet daartoe een open dialoog voeren met de leerling en diens ouder(s). Die dialoog is erop gericht de belemmeringen die de persoon met een handicap ervaart in de context in kaart te brengen en op zoek te gaan naar aanpassingen om de gelijkwaardige participatie van de persoon met een handicap zoveel als mogelijk te verzekeren.[9]

De indienster van de klacht heeft geen elementen aangereikt die aannemelijk maken dat de school onvoldoende gedaan zou hebben om redelijke aanpassingen voor haar zoon te voorzien. Uit het dossier dat de Geschillenkamer heeft ontvangen, blijkt niet dat de school niet wilde overleggen met of luisteren naar de indienster van de klacht over de noden van haar zoon. Verschillende stukken tonen wel dat haar vragen (om overleg) over haar zoon doorgaans binnen een korte termijn beantwoord werden en dat de school overlegde met de psycholoog van de leerling over haar aanpak. Ook blijkt uit het dossier dat de school voor de leerling elk schooljaar een handelingsplan met individuele aanpassingen opstelde en de lijst met aanpassingen ook aanpaste op basis van zijn ontwikkeling tijdens het schooljaar. 

Dat de school niet alle aanpassingen heeft overgenomen die de indienster van de klacht vroeg, maakt op zichzelf niet aannemelijk dat de school haar verplichtingen niet heeft gerespecteerd. Een school is niet verplicht om elke individuele aanpassing waar om is gevraagd te verrichten, zolang zij aanpassingen treft die de obstakels voor gelijkwaardige participatie in het onderwijs kunnen wegnemen. 

De indienster van de klacht stelde verder dat de klasleerkracht al op 27 september 2023 zou hebben gezegd dat hij geen redelijke aanpassingen wilde doen en dat ze voor de gevraagde aanpassingen beter een andere school zou zoeken. De school betwist dat dit toen gezegd is. Aangezien de school deze elementen van de verklaring van de indienster van de klacht betwist, kan deze enkele verklaring niet volstaan. De indienster van de klacht reikt geen verdere bewijselementen aan die haar verklaring over het verloop van het gesprek kunnen bevestigen. 

Tijdens de zitting heeft de indienster van de klacht ook toegelicht dat de school voor haar tekortschoot op vlak van huiswerkbegeleiding. Haar zoon had volgens haar enkel op deze school problemen met het huiswerk. Ze stelt dat de school veel huiswerk geeft en daar dan ook begeleiding voor moet voorzien. 

De school lichtte daarop toe dat ze een huiswerkbeleid hanteert waarbij leerlingen hun huiswerk op maandag krijgen en de maandag erna moeten indienen, zodat leerlingen eventuele vragen over het huiswerk tijdens de week kunnen stellen. Volgens de school had zij wel mogelijkheden bekeken om de leerling te ondersteunen met huiswerk: 

• de leerondersteuner van de leerling plande met hem zijn huiswerk in; en
• de school had de moeder van de leerling ook informatie bezorgd over organisaties in de buurt die konden helpen. Iemand moest er dan voor zorgen dat de leerling daarheen kon gaan en dit bleek moeilijk voor de moeder. 

De verklaringen van de beide partijen op dit punt komen dus niet overeen. De Geschillenkamer heeft geen stukken ontvangen die aannemelijk maken dat redelijke aanpassingen rond huiswerkondersteuning gevraagd en geweigerd zouden zijn. De Geschillenkamer kan ook uit andere elementen van het dossier niet afleiden dat de school op dit vlak onvoldoende zou hebben gedaan. 

Voor de Geschillenkamer is dan ook geen tekortkoming in de procedure voor redelijke aanpassingen aannemelijk gemaakt.

Intimidatie op grond van handicap vindt plaats wanneer:  

• zich ongewenst gedrag voordoet;
• dat verband houdt met handicap;
• en dat tot doel of gevolg heeft dat de waardigheid van de persoon wordt aangetast en een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd.[15]

De indienster van de klacht voert aan dat:

• de school voor haar zoon geen inclusieve omgeving gecreëerd heeft en haar zoon psychologisch mishandeld heeft;
• door onvoldoende rekening te houden met zijn noden en hem uit te sluiten omwille van zijn autisme;
• waaraan hij een diep gevoel van afwijzing en discriminatie heeft overgehouden. 

De Geschillenkamer onderzoekt of een intimidatie bewezen is in twee stappen. De eerste stap is vervuld als de indiener van de klacht feiten kan aanvoeren die het bestaan van een discriminatie kunnen doen vermoeden. Als de indiener van de klacht een vermoeden van discriminatie kan aanvoeren, moet de verweerder vervolgens kunnen bewijzen dat er geen sprake is van een discriminatie, door het vermoeden van discriminatie te weerleggen.[16]

B. Intimidatie niet aannemelijk gemaakt 

De indienster van de klacht verwijst naar de volgens haar onevenredige straffen voor haar zoon en naar het verbod om na de les te ontspannen. Ze stelt ook dat de school haar zoon maanden in onzekerheid hield over zijn deelname aan de schoolreis en aan het schoolfeest.

Zoals de Geschillenkamer hierboven (zie I.B-C) heeft geoordeeld, is niet aannemelijk gemaakt dat de leerling onevenredig gestraft werd of dat hij na de les geen mogelijkheden had om te ontspannen. Voor de indienster van de klacht blijkt de intimidatie ook uit de onzekerheid voor de leerling over zijn deelname aan de schoolreis en aan het schoolfeest. Zoals de Geschillenkamer hierboven heeft geoordeeld (zie II.C), is niet aannemelijk gemaakt dat de leerling eerst was uitgesloten van het schoolfeest. 

Het feit dat de leerling eerst mee mocht op de schoolreis en dat de school daar later op terugkwam, kan op zichzelf niet volstaan om aannemelijk te maken dat er sprake was van een intimidatie die verband houdt met het autisme van de leerling. De school meende in maart 2024 dat de leerling zou meekunnen op basis van de informatie die de school toen had. Toen ze vaststelde dat ze geen extra begeleiding geregeld kon krijgen en op basis van de dagelijkse klassituatie, maakte ze later de inschatting dat de leerling toch niet op een voor iedereen veilige manier zou kunnen deelnemen. De veranderingen in de boodschap waren dus ingegeven door de veranderingen in de situatie zoals de school die inschatte. 

Ten slotte stelt de indienster van de klacht nog dat de klasleerkracht zijn tevredenheid had geuit omdat de leerling van school ging veranderen. Het onderdeel van de boodschap op het rapport van de leerling over zijn schoolwissel, luidde:

“Je gaat nu van school veranderen en ik denk dat dit heel goed voor jou zal zijn. Op die school ga je meer ondersteuning krijgen en ga je in kleinere klasjes zitten. Het is een nieuwe start voor jou en grijp die met je beide handen. Toon daar eens wat je allemaal kan want je kan heel veel!”

Daaruit kan niet worden afgeleid dat de leerkracht blij was dat de leerling naar een andere school zou gaan of op een andere manier negatief naar de leerling wilde communiceren op het einde van het schooljaar. Deze boodschap kan dus niet bijdragen aan een vermoeden van intimidatie.

Uit het dossier komt ook niet naar voren dat de school in het algemeen niet tegemoet wilde komen aan de noden van de leerling (zie hierboven I.E) of dat sprake zou zijn geweest van psychologische mishandeling. 

De Geschillenkamer is daarom van oordeel dat er geen intimidatie op grond van handicap kan worden vastgesteld. 

Oordeel van de Geschillenkamer

Om die redenen oordeelt de Geschillenkamer:

• dat er sprake is van een weigering van redelijke aanpassingen en een directe discriminatie op grond van handicap overeenkomstig het Gelijkekansendecreet wat betreft de meerdaagse schoolreis in juni 2024;
• dat er voor het overige geen tekortkomingen op vlak van redelijke aanpassingen, geen directe discriminatie op grond van handicap met betrekking tot het schoolfeest en geen intimidatie op grond van handicap overeenkomstig het Gelijkekansendecreet kan worden vastgesteld.

Aanbevelingen van de Geschillenkamer

Om de vastgestelde discriminatie te beëindigen, beveelt de Geschillenkamer de school aan:

• als structurele aanbeveling, een beleid uit te werken waarbij de school ruim voorafgaand aan een schoolreis nagaat welke redelijke aanpassingen ze kan treffen voor leerlingen met een handicap zodat zij kunnen deelnemen.