Het recht op wonen
Iedereen heeft recht op een menswaardige woning. Dit gaat over meer dan vier muren en een dak boven je hoofd. Een thuis biedt rust, veiligheid en ruimte om jezelf te ontplooien. Voor heel wat mensen in Vlaanderen is dat echter niet vanzelfsprekend. Een betaalbare, veilige en geschikte woning vinden wordt steeds moeilijker. Wie al in een kwetsbare situatie leeft, botst bovendien vaak op extra drempels. Op deze pagina leggen we uit wat het recht op wonen inhoudt, welke wettelijke bescherming er bestaat en waarom dit recht vandaag onder druk staat.
Wat is het recht op wonen?
Het recht op wonen wordt ook omschreven als het recht op behoorlijke huisvesting of het recht op menswaardig wonen.
Iedereen moet toegang hebben tot een veilige, geschikte en betaalbare woning. Het gaat om meer dan enkel een dak boven je hoofd: een thuis biedt niet alleen fysieke bescherming, maar ook privacy en stabiliteit. Het is de plek van waaruit je kan deelnemen aan de samenleving en je leven menswaardig kan organiseren.
Wanneer woningen onbereikbaar, ontoegankelijk, te duur of van slechte kwaliteit zijn, wordt een menswaardig leven moeilijker. Dat heeft een impact op je gezondheid, je gevoel van veiligheid en je recht op privacy en gezinsleven. Gebrekkige huisvesting maakt mensen bovendien extra kwetsbaar en vergroot het risico op armoede.
Welke uitdagingen zijn er?
In de praktijk botst dit recht vandaag op heel wat uitdagingen. Stijgende huur- en koopprijzen, een tekort aan sociale woningen, tekort aan aangepaste woningen voor personen met een handicap, gebrekkige woonkwaliteit, dak- en thuisloosheid en discriminatie op de huurmarkt maken het voor bepaalde groepen moeilijk om menswaardig te wonen. Verschillende indicatoren tonen bovendien aan dat deze problemen structureel van aard zijn.
Wat zegt de wetgeving?
Internationaal
In de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en het Internationaal Verdrag inzake Economische, Sociale en Culturele Rechten staat dat iedereen recht heeft op een behoorlijke levensstandaard, waaronder toereikende huisvesting. Staten moeten stappen zetten om dit recht steeds beter te realiseren.
Het recht op huisvesting komt ook terug in andere belangrijke mensenrechtenverdragen, zoals:
- het Verdrag inzake de Rechten van Personen met een Handicap
- het Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Rassendiscriminatie
- het Verdrag betreffende de Status van Vluchtelingen
- het Verdrag inzake de Uitbanning van alle Vormen van Discriminatie tegen Vrouwen
- het Verdrag inzake de Rechten van het Kind
Deze verdragen benadrukken dat huisvesting essentieel is voor de bescherming van specifieke groepen.
Europees
Het recht op wonen staat niet letterlijk in het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), omdat dat verdrag vooral focust op burgerlijke en politieke rechten.
Maar het Europees Hof voor de Rechten van de Mens heeft in verschillende uitspraken wel geoordeeld dat bepaalde artikelen van het EVRM het recht op wonen onrechtstreeks beïnvloeden. Denk bijvoorbeeld aan:
- het recht op leven
- het verbod op onmenselijke of vernederende behandeling
- het recht op privé-, familie- en gezinsleven
- het recht op eigendom
- het verbod op discriminatie
Deze rechten kunnen geschonden worden als iemand bijvoorbeeld uit zijn woning gezet dreigt te worden of in onmenselijke woonomstandigheden leeft.
Daarnaast bevat ook het Europees Sociaal Handvest duidelijke bepalingen over het recht op adequate huisvesting.
Nationaal
In artikel 23 van de Grondwet staat dat iedereen recht heeft op een menswaardig leven. Dat omvat ook het recht op behoorlijke huisvesting. In Vlaanderen is dat verder uitgewerkt in de Vlaamse Codex Wonen. Artikel 1.5 van deze Codex bepaalt de missie van het Vlaamse woonbeleid. Het bevestigt dat iedereen recht heeft op menswaardig wonen en dat de overheid moet bevorderen dat mensen kunnen beschikken over:
- een aangepaste woning
- van goede kwaliteit
- in een goede woonomgeving
- tegen een betaalbare prijs
- met voldoende woonzekerheid
Meer weten? Raadpleeg ons mensenrechtelijk kader over het recht op wonen. Dit document schetst het juridisch kader op internationaal, Europees en nationaal niveau.
Ga naar het mensenrechtelijk kaderPublicaties en oordelen
Wil je een overzicht van onze publicaties en nieuwsberichten over het recht op wonen? Ben je op zoek naar oordelen van de Geschillenkamer over dit thema?