Geschillenkamer ziet geen bewijs van intimidatie of represailles tegen jonge leerling wegens geloof of afkomst

De indienster van de klacht voert aan dat haar zoon geconfronteerd is met discriminerende en intimiderende handelingen door verschillende leerkrachten op basis van zijn afkomst en geloof, alsook met represailles na het aanklagen van de feiten. 

De Geschillenkamer moet in deze zaak beoordelen of de klacht ontvankelijk is (I). Voorts dient ze te onderzoeken of er sprake is van intimidatie op grond van geloof en zogenaamd ras, huidskleur, afkomst, of etnische of nationale afstamming (II), en van represailles na het indienen van een discriminatieklacht (III). 

I.  Ontvankelijkheid van de klacht

De school voert aan dat de klacht niet ontvankelijk is. De Geschillenkamer zou de klacht niet kunnen onderzoeken omdat de indienster van de klacht geen belang meer heeft (A) en de klacht kennelijk ongegrond (B), alsook roekeloos en tergend is (C).

A.  Belang bij het indienen van de klacht

De school stelt dat de leerling ondertussen veranderd is van school waardoor de indienster van de klacht geen actueel en concreet belang meer zou hebben. 

Over het belang bepaalt artikel 13, §1 decreet van 28 oktober 2022 tot oprichting van een Vlaams Mensenrechteninstituut (hierna: VMRI-decreet) dat een discriminatieklacht bij het Vlaams Mensenrechteninstituut onder meer kan worden ingediend door “de persoon die meent dat hij wordt gediscrimineerd, of zijn wettelijke vertegenwoordiger”. Voorts moet de klacht gaan over feiten die zich niet meer dan vijf jaar vóór het indienen van de klacht hebben voorgedaan.[3] 

Om belang te hebben bij haar klacht volstaat het bijgevolg dat de indienster, als wettelijke vertegenwoordiger, meent dat haar zoon is gediscrimineerd door de verweerster en dat de klacht binnen de vijf jaar na de feiten wordt ingediend. Hiervoor is niet vereist dat haar zoon nog steeds bij de school is ingeschreven. Overigens betwisten de partijen niet dat de zoon net van school veranderd is ten gevolge van de feiten die aanleiding hebben gegeven tot de discriminatieklacht.

B.  Kennelijk ongegronde klacht

De school stelt dat de klacht kennelijk ongegrond is op grond van artikel 13, §3, 2° VMRI-decreet, aangezien die voornamelijk steunt op indirecte en subjectieve verklaringen die geen objectief bewijs leveren van de in de klacht geformuleerde beschuldigingen.

Met kennelijk ongegronde klachten worden klachten bedoeld waarvan op het eerste gezicht, zonder verder onderzoek of studie, al blijkt dat de klacht niet gegrond kan worden verklaard. Dat is bijvoorbeeld het geval wanneer uit de bewoordingen van de klacht zelf al blijkt dat er geen sprake kan zijn van discriminatie.[4] In dat geval is de klacht niet ontvankelijk.[5]

De Geschillenkamer stelt vast dat de indienster van de klacht voldoende elementen aanbrengt die een onderzoek en een beoordeling ten gronde vergen. De klacht is dan ook niet kennelijk ongegrond. 

C.  Tergende en roekeloze klacht

De school voert voorts aan dat de klacht tergend en roekeloos is, aangezien ernstige beschuldigingen van discriminatie worden geformuleerd zonder dat hiervoor voldoende feitelijke of objectieve elementen worden aangereikt. Dit zou leiden tot de niet-ontvankelijkheid van de klacht op grond van artikel 13, §3, 3° VMRI-decreet.

De Geschillenkamer kan dit verweer niet volgen. Of de indiener van de klacht de incidenten voldoende bewijst om een vermoeden van discriminatie te doen ontstaan, is een vraag die alleen kan worden beantwoord tijdens het onderzoek van de grond van de zaak.[6]

II.  Intimidatie op grond van geloof en zogenaamd ras, huidskleur, 
     afkomst, of etnische of nationale afstamming

De indienster van de klacht voert aan dat:

• haar zoon slachtoffer is geworden van fysiek en verbaal geweld op 19 mei 2025 toen een leerkracht tussenkwam wanneer haar zoon water wilde spuwen naar andere leerlingen, waarbij hij enkel geviseerd werd (B.1);
• een andere leerkracht begin juni 2025 zei: “Vrijdag kun je slachten”, als reactie toen haar zoon een snijgebaar met de vinger over zijn keel maakte naar een andere leerling; en voorheen: “Als het u niet aanstaat, kan je terug naar uw eigen land” (B.2);
• dat dit verband houdt met zijn geloof of zogenaamd ras, huidskleur, afkomst, of etnische of nationale afstamming.

De indienster voert aan dat de school niet adequaat heeft gereageerd op de gemelde incidenten, wat volgens haar heeft geleid tot een ernstige vertrouwensbreuk en een gebrekkige communicatie. 

A.  Algemene beginselen

Intimidatie op grond van geloof of zogenaamd ras, huidskleur, afkomst, of etnische of nationale afstamming vindt plaats wanneer:  

• zich ongewenst gedrag voordoet;
• dat verband houdt met geloof of zogenaamd ras, huidskleur, afkomst, of etnische of nationale afstamming;
• en dat tot doel of gevolg heeft dat de waardigheid van de persoon wordt aangetast en een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving wordt gecreëerd.[7]

De Geschillenkamer onderzoekt in twee stappen of discriminatie bewezen is. De eerste stap is vervuld als de indiener van de klacht feiten aanvoert die het bestaan van een discriminatie kunnen doen vermoeden. De Geschillenkamer moet echter waarborgen dat de verwezenlijking van de doelstellingen van het Gelijkekansendecreet niet in het gedrang kan worden gebracht doordat de verweerster bepaalde informatie weigert te verstrekken. De Geschillenkamer moet dus rekening houden met alle elementen die een discriminatie kunnen doen vermoeden. Ze beoordeelt die elementen als een geheel.[8] Als de indiener van de klacht een vermoeden van discriminatie aanvoert, moet de verweerster vervolgens (in de tweede stap) bewijzen dat er geen sprake is van een discriminatie. De verweerster kan dit doen door het vermoeden van discriminatie te weerleggen.[9]

Voor de vaststelling van een discriminatie is een bewijs van opzet of enige andere specifieke drijfveer van de verweerster niet vereist.[10]

Het discriminatieverbod houdt niet alleen in dat geen discriminerende handelingen mogen worden gesteld, maar brengt ook positieve verplichtingen met zich mee. Dat betekent dat voor wie onderwijs aanbiedt er ook plichten bestaan om discriminatie te voorkomen, aan te pakken en, als er melding van wordt gemaakt, deze meldingen zorgvuldig te onderzoeken.[11]  

B.  Toepassing in deze zaak

1.  Incident van 19 mei 2025

De klacht van de indienster gaat in hoofdzaak over een incident dat plaatsvond op 19 mei 2025 tussen haar zoon en een leerkracht. De indienster en de school stellen beiden dat de zoon van de indienster tijdens het wachten in de rij water uit zijn drinkbus spuwde naar andere leerlingen en dat de leerkracht heeft ingegrepen om te vermijden hij andere leerlingen verder kon bespuwen. 

De versies lopen echter uiteen over hoe de leerkracht heeft gereageerd en met welke hardhandigheid. De indienster stelt dat de leerkracht achter haar zoon is gaan staan, hem bij zijn nek of arm heeft vastgepakt, met schrammen in de nek tot gevolg, en hem vervolgens hard tegen de muur heeft gegooid en heeft uitgescholden. Volgens haar was er sprake van ernstig fysiek, psychologisch en verbaal geweld dat enkel kan zijn ingegeven door het geloof of zogenaamd ras, huidskleur, afkomst, of etnische of nationale afstamming van haar zoon, aangezien enkel haar zoon werd geviseerd. De school, de betreffende leerkracht en twee aanwezige leerkrachten betwisten die weergave en stellen dat de leerling enkel bij zijn bovenarm werd begeleid naar een muur om in time-out te gaan. Waarna de leerkracht heeft gezegd: “Je bent een viezerik, dat doe je niet.” Vervolgens is hij terug aangesloten in de rij om naar de klas gegaan. Tijdens de middagpauze moest hij boeken lezen in plaats van te spelen op de speelplaats.  

De Geschillenkamer stelt vast dat de indienster van de klacht van oordeel is dat de leerkracht bestraffend fysiek heeft opgetreden tegen haar zoon met geweld, terwijl de school, de betreffende leerkracht en de leerkrachten die getuige waren, dit ontkennen en spreken van begeleidend fysiek optreden binnen een pedagogisch kader.[12] 

De indienster van de klacht voert als overtuigingsstuk een medisch attest aan van 23 mei 2025 dat een schram vaststelt in de nek van haar zoon. Getuigenverklaringen vermelden echter consistent dat de leerkracht de leerling enkel bij de arm heeft genomen om hem uit de rij te halen. Uit de stukken en de zitting kan de Geschillenkamer geen begin van bewijs van een oorzakelijk verband tussen het incident en de schram vaststellen, dat fysieke dwang of ontoelaatbaar, zogenaamd “opvoedkundig” geweld[13] zou kunnen doen vermoeden.

De voorliggende overtuigingsstukken, waaronder getuigenverklaringen van twee leerkrachten en een ouder van een aanwezige medeleerling, doen evenmin vermoeden dat de waardigheid van de zoon van de indienster werd aangetast en een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving werd gecreëerd. De uitspraak van de leerkracht “Je bent een viezerik, dat doe je niet” gebeurde in de specifieke context van het spuwen van water naar andere leerlingen. De getuigenverklaringen, ook die voorgelegd door de indienster, doen niet vermoeden dat de leerkracht haar zoon fysiek, psychisch of verbaal intimideerde, maar lijken de weergave van de school te ondersteunen dat er sprake was van begeleidend functioneel fysiek optreden zonder lichamelijk leed, of de bedoeling daartoe, dat zich kan voordoen bij een jonge leerling in het lager onderwijs.[14] Het feit dat de indienster van de klacht van oordeel is dat geen enkel fysiek contact in een schoolcontext gepast is, doet op zichzelf geen intimidatie vermoeden.

Voorts blijkt uit de getuigenverklaringen dat de reactie van de leerkracht was ingegeven door het gedrag van de leerling en dat op geen enkele wijze impliciet of uitdrukkelijk naar zijn geloof of afkomst is verwezen. Ook levert de indienster geen begin van bewijs dat de betrokken leerkracht haar zoon zou viseren omwille van diens geloof of afkomst, of dat er sprake zou zijn van stigmatisering of systemische discriminatie vanwege de leerkracht.

2. Incident van begin juni 2025

De indienster verwijst ook naar een incident van begin juni 2025 met een andere leerkracht. De partijen zijn het erover eens dat haar zoon een snijbeweging over zijn keel deed naar een medeleerling en dat de leerkracht hier vervolgens op reageerde dat dit niet kon. 

De indienster stelt dat haar zoon dit gebaar maakte omdat hij werd lastiggevallen op de speelplaats, waarop de leerkracht zei: “Vrijdag kun je slachten”, verwijzend naar het offerfeest dat die week plaatsvond. Volgens de indienster heeft dezelfde leerkracht eerder al gezegd: “Als het u niet aanstaat, kan je terug naar uw eigen land”. De school ontkent deze weergave. Op de zitting heeft de school verduidelijkt dat de leerkracht enkel zou hebben gezegd: “Hier slachten we niet, we gaan in school die beweging niet doen”. 

De Geschillenkamer stelt vast dat beide partijen erkennen dat de leerkracht verwees naar slachten, toen de zoon van de indienster een snijgebaar maakte over zijn keel naar een medeleerling. Hierdoor ontstaat een vermoeden dat de leerkracht bij een pedagogische interventie verwees naar het geloof van de betrokken leerling, namelijk naar het ritueel slachten van dieren overeenkomstig de islamitische voedselvoorschriften. Hoewel de Geschillenkamer de school volgt dat een dergelijk gebaar een pedagogische interventie vereist, had dit horen te gebeuren zonder stigmatisering. Dergelijke uitspraken kunnen­ zorgen voor een beledigende, vernederende of kwetsende omgeving in het bijzonder voor een zevenjarige leerling die een minderheidsgeloof aanhangt en kunnen onbewuste vooroordelen versterken ten aanzien van leerlingen met een andere afkomst, zelfs als dit niet zo bedoeld zou zijn. Op basis van een alleenstaande uitspraak, zonder enige ondersteunende overtuigingsstukken die een beeld geven van de bredere context waarin de uitspraak gebeurd is, kan de Geschillenkamer evenwel niet vaststellen dat de zoon van de indienster hierdoor in zijn waardigheid werd aangetast en een bedreigende, vijandige, beledigende, vernederende of kwetsende omgeving werd gecreëerd.[15] 

De uitspraak “Als het u niet aanstaat, kan je terug naar uw eigen land”, zou een dergelijk omgeving inderdaad teweegbrengen. De indienster van de klacht reikt hiervoor evenwel geen begin van bewijs aan, zoals een getuigenverklaring of een ander overtuigingsstuk, en preciseert evenmin wanneer dit gezegd zou zijn. Dit maakt het voor de school zeer moeilijk om dit te onderzoeken, zeker aangezien het voordien nooit gemeld lijkt te zijn. Op dit punt ligt er onvoldoende voor opdat de Geschillenkamer kan besluiten tot een vermoeden van intimidatie.

3.  Onderzoek van de discriminatieklacht

De Geschillenkamer dient ten slotte na te gaan of de school de discriminatieklachten zorgvuldig heeft onderzocht. Zoals eerder aangehaald, houdt het discriminatieverbod immers niet alleen in dat geen discriminerende handelingen mogen worden gesteld, maar brengt het ook positieve verplichtingen met zich mee. Dat betekent dat voor wie onderwijs verstrekt, zoals de school in deze zaak, er ook plichten bestaan om meldingen van discriminatie zorgvuldig te onderzoeken en, als blijkt dat er discriminatie heeft plaatsgevonden, gepaste en noodzakelijke maatregelen te nemen om de discriminatie aan te pakken en verder te voorkomen.[16]  

Uit de overtuigingsstukken blijkt dat de school consequent en snel heeft gehandeld na de klacht over het incident van 19 mei 2025, met verscheidene uitnodigingen tot overleg en bemiddeling, en dat ze de klacht intern grondig heeft onderzocht. De Geschillenkamer stelt vast dat het incident evenwel een ernstige vertrouwensbreuk heeft veroorzaakt tussen de indienster en de school, doordat de school op basis van haar interne onderzoek tot de conclusie kwam dat de betreffende leerkracht haar zoon niet op ongepaste of discriminerende wijze had behandeld. Die vertrouwensbreuk bemoeilijkte ook de communicatie, het onderzoek en het nemen van gepaste maatregelen, aangezien de indienster lange tijd niet wenste in te gaan op de veelvuldige uitnodigingen van de school tot overleg. Bovendien leek de indienster te verkiezen dat verdere communicatie en overleg verliep via externe instanties of personen. Ook liep er in parallel een politieonderzoek naar aanleiding van een klacht van de indienster voor fysieke en verbale mishandeling van haar zoon. De Geschillenkamer is van oordeel dat in die moeilijke en beladen context voor beide partijen, de school niet tekortgeschoten is in haar verplichting om de discriminatiemeldingen zorgvuldig te onderzoeken.

III.  Nadelige maatregelen (represailles)

De Geschillenkamer moet ten slotte onderzoeken of er sprake is van nadelige maatregelen (represailles) tegen haar zoon. De indienster geeft aan dat verscheidene leerkrachten haar zoon, sinds de feiten werden gemeld, regelmatig beledigen, vernederen, pesten, discrimineren en excessief straffen zonder reden en als “probleemleerling” neerzetten. 

A.  Algemeen

Het Gelijkekansendecreet verbiedt nadelige maatregelen of zogenaamde represailles tegen degene die, intern of extern, een discriminatie meldt of een discriminatieklacht indient, of die steun verleent aan de indiener van een discriminatieklacht.[17]

Represailles vinden plaats wanneer: 

• door of in het voordeel van iemand een melding of klacht wordt gedaan over een beweerde discriminatie zoals verboden in het Gelijkekansendecreet;
• en degene waartegen de klacht is gericht (“de verweerster”) nadelige maatregelen treft tegen die persoon,
• behalve als deze nadelige maatregelen vreemd zijn aan (de inhoud van) de klacht of de melding.[18]

Het verbod op represailles houdt dus in dat wie stappen onderneemt omdat die meent dat er sprake is van een discriminatie, daardoor geen nadeel mag ondervinden, ongeacht of de discriminatieklacht gegrond is. De vrees voor represailles kan immers ontmoedigend werken en zou daarom de effectieve bescherming tegen discriminatie ernstig in gevaar brengen.[19]

De bescherming tegen represailles geldt zowel voor discriminatieklachten bij de organisatie waar de beweerde discriminatie plaatsvond als voor een klacht bij het Vlaams Mensenrechteninstituut.[20] Om deze bescherming te genieten moet degene die beweert gediscrimineerd te zijn, aantonen dat er een discriminatieklacht werd ingediend.[21] Als de verweerster binnen twaalf maanden een nadelige maatregel treft tegen de persoon die beweert gediscrimineerd te zijn, moet de verweerster bewijzen dat de nadelige maatregel geen verband houdt met de ingediende discriminatieklacht of met de inhoud ervan.[22]

Oordeel van de Geschillenkamer